Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa trình bày Báo cáo kiểm toán quyết toán NSNN năm 2024 trước Quốc hội. Ảnh: NHƯ Ý
Thu nội địa thấp hơn mục tiêu Quốc hội đề ra
Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa - cho biết, năm 2024, quyết toán thu NSNN đạt gần 2,06 triệu tỷ đồng, tương đương 121% dự toán giao và tăng 16,2% so với thực hiện năm 2023.
Tuy nhiên, qua kiểm toán cho thấy, công tác quản lý thu NSNN còn một số tồn tại, hạn chế.
Cụ thể, công tác dự báo nguồn thu, khoản thu chưa sát thực tế, dẫn đến số thực hiện thu ngân sách năm 2023 làm cơ sở lập dự toán NSNN năm 2024 thấp hơn so với thực hiện. Thu nội địa thực hiện chỉ đạt 83,7% tổng thu NSNN, thấp hơn mức bình quân 85-86% theo Nghị quyết số 23/2021/QH15 của Quốc hội.
Tổng Kiểm toán nhà nước cũng chỉ ra, tình trạng xác định thiếu doanh thu, sai chi phí dẫn đến tính thiếu các loại phí, thuế, các khoản thu khác vẫn diễn ra ở nhiều đơn vị được kiểm toán. Quản lý thu đối với các hộ kinh doanh chưa đầy đủ, chính xác, chưa kịp thời xử lý các trường hợp người nộp thuế không còn hoạt động; chậm giải quyết hồ sơ hoàn thuế, hoàn thuế giá trị gia tăng còn tiềm ẩn nhiều rủi ro vi phạm; còn sai sót trong công tác miễn, giảm, kê khai giảm thuế.
Trong quản lý các khoản thu về đất còn nhiều trường hợp chưa bảo đảm thu đúng, đủ, kịp thời theo quy định pháp luật. Việc xác định quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội nộp bằng tiền tại các dự án nhà ở thương mại ở một số địa phương chưa đúng với quy định pháp luật, có nguy cơ gây thất thu NSNN.
Bên cạnh đó, còn tình trạng đơn vị sử dụng đất chưa có quyết định hoặc hợp đồng thuê đất; chưa điều chỉnh hoặc chậm điều chỉnh đơn giá thuê đất khi hết thời kỳ ổn định đơn giá thuê đất; chậm phê duyệt giá đất hoặc thời điểm phê duyệt giá đất chưa phù hợp với quy định.
Quản lý nợ thuế còn hạn chế, nợ thuế lớn và tăng cao. Tổng nợ thuế đến ngày 31/12/2024 là hơn 204.000 tỷ đồng, tăng 10,5% so với năm 2023, chiếm 11,86% so với tổng thu nội địa. Việc khoanh nợ, phân loại nợ thuế đối với người nộp thuế chưa phù hợp quy định; chưa áp dụng hoặc có áp dụng nhưng chưa đầy đủ, kịp thời các biện pháp cưỡng chế đối với người nộp thuế còn nợ thuế.
Giải ngân vốn nước ngoài chỉ đạt 51,8%
Về quyết toán chi NSNN, theo Tổng Kiểm toán nhà nước, quyết toán chi NSNN đạt gần 2,15 triệu tỷ đồng, bằng 98,8% dự toán.
Qua kiểm toán, KTNN chỉ rõ, trong chi đầu tư phát triển, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công thấp, đạt 81,8%. Trong đó, không ít các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương đạt tỷ lệ giải ngân dưới 50%, thậm chí có đơn vị đạt tỷ lệ giải ngân vốn trong nước 2 năm liên tiếp dưới 30%. Có trường hợp kéo dài vốn năm 2024 sang năm 2025 chưa đúng thẩm quyền và chưa đủ cơ sở.
“Một số dự án quan trọng quốc gia đạt tỷ lệ giải ngân thấp, không đạt mục tiêu đề ra. Giải ngân vốn ODA khó khăn, chỉ đạt 51,8%; có Bộ, cơ quan trung ương, địa phương không giải ngân được vốn ODA” – Tổng Kiểm toán nhà nước nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, công tác quản lý xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản chưa nghiêm. Một số Bộ, cơ quan trung ương và địa phương còn để phát sinh mới nợ đọng xây dựng cơ bản. Công tác giám sát đánh giá đầu tư chưa được các đơn vị thực hiện nghiêm theo quy định khi có tới 11.615 dự án chậm quyết toán.
Về chi thường xuyên, Tổng Kiểm toán nhà nước nêu rõ, một số Bộ, cơ quan trung ương, địa phương chưa chấp hành đúng các quy định pháp luật về chi thường xuyên như: chi vượt định mức, chi không đúng chế độ, hỗ trợ không đúng nhiệm vụ theo phân cấp, hỗ trợ sai đối tượng; chưa cắt giảm hoặc nộp NSNN khoản tiết kiệm 5% từ nguồn thu phí, thu sự nghiệp theo quy định; chưa xác định hoặc xác định chưa đầy đủ khoản tiết kiệm 5%.
Một số khoản chi sự nghiệp nguồn ngân sách trung ương đạt thấp so với dự toán. Ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho 32 địa phương với số tiền là 19.271 tỷ đồng chưa sát thực tế, trong đó có 13/32 địa phương có số tăng thu cao hơn số kinh phí ngân sách trung ương hỗ trợ.
Kết quả kiểm toán cho thấy, tỷ lệ giải ngân các chương trình mục tiêu quốc gia đạt thấp, bình quân vốn sự nghiệp nguồn ngân sách trung ương chỉ đạt 43%. Một số đơn vị không giải ngân được kế hoạch vốn đầu tư năm 2024.
Số chi chuyển nguồn còn lớn, tổng chi chuyển nguồn gần 1,44 triệu tỷ đồng, chiếm 40,1% tổng chi NSNN và tăng hơn 16% so với năm 2023. Một số đơn vị chuyển nguồn chưa chi tiết theo từng nội dung nhiệm vụ, chuyển nguồn kinh phí hết nhiệm vụ chi, chuyển nguồn thiếu, không đúng quy định.
Việc tạm ứng trước dự toán chưa quản lý chặt chẽ, thu hồi tạm ứng chưa quyết liệt. Số tạm ứng quá hạn khó thu hồi năm 2024 tăng so với năm 2025; chưa ưu tiên bố trí nguồn vốn để thu hồi vốn ứng trước, tiếp tục ứng trước dự toán khi chưa thu hồi hết số đã ứng trước.
Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: NHƯ Ý
Áp lực trả nợ trái phiếu lớn
Đánh giá về nợ công năm 2024, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa – cho biết, tổng số nợ công là hơn 3,91 triệu tỷ đồng, tăng 5,19% so với năm 2023 và bằng 34,03% GDP.
Qua kiểm toán cho thấy, năm 2024 phát hành trái phiếu Chính phủ hơn 330.000 tỷ đồng, chủ yếu loại kỳ hạn 10 năm, gấp hơn 2 lần số lượng trái phiếu chính phủ đáo hạn của các năm trong giai đoạn từ năm 2025 đến 2033. Điều này gây áp lực trong việc trả nợ khi trái phiếu Chính phủ đáo hạn.
Kết quả kiểm toán cũng cho thấy, Bộ Tài chính chưa xem xét khả năng cho vay tối đa từ ngân quỹ nhà nước nhằm phát huy tối đa hiệu quả sử dụng các nguồn lực.
Một số dự án sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi chưa hiệu quả, có dự án đã ký hiệp định nhưng chưa giải ngân nhưng đã phát sinh phí phải trả là hơn 117 tỷ đồng, trong khi đã có quyết định dừng sử dụng các nguồn vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi.
KTNN thống nhất với số liệu quyết toán NSNN năm 2024 do Chính phủ trình Quốc hội, cụ thể:
- Tổng thu cân đối NSNN 3.402.379 tỷ đồng.
- Tổng chi cân đối NSNN 3.587.655 tỷ đồng.
- Bội chi NSNN 323.308 tỷ đồng, bằng 2,8% GDP thực hiện.
Qua kiểm toán báo cáo quyết toán NSNN năm 2024 tại Bộ Tài chính và tổng hợp kết quả chủ yếu của các cuộc kiểm toán tiến hành trong năm 2025 đối với niên độ 2024, KTNN đã kiến nghị tăng thu, giảm chi NSNN gần 21,8 nghìn tỷ đồng và hơn 1,7 triệu USD; kiến nghị xử lý khác gần 19,5 nghìn tỷ đồng và hơn 127,5 triệu USD.
Kiến nghị sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ, thay thế một số nội dung của 166 văn bản không phù hợp với quy định pháp luật hoặc chưa phù hợp với thực tế.
Đồng thời, KTNN có 4 nhóm kiến nghị với Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ để chỉ đạo xử lý dứt điểm tồn tại, hạn chế vi phạm được phát hiện qua kiểm toán.
N. Hồng