(sav.gov.vn) - Thực hiện kế hoạch kiểm toán năm 2025, Kiểm toán nhà nước (KTNN) đã tiến hành kiểm toán ngân sách địa phương và báo cáo quyết toán ngân sách địa phương năm 2024 của Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả kiểm toán cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực về phát triển kinh tế - xã hội, công tác quản lý, điều hành thu - chi ngân sách; quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công của địa phương vẫn còn một số tồn tại, hạn chế cần chấn chỉnh.
Kết quả kiểm toán chủ yếu
Năm 2024 là năm thứ tư thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ XI, nhiệm kỳ 2021-2025. Thành phố cơ bản đã hoàn thành và vượt phần lớn các chỉ tiêu kinh tế - xã hội theo kế hoạch đề ra, điển hình như: thu NSNN trên địa bàn Thành phố 508.084.000 triệu đồng, đạt 105,3% so với dự toán Thủ tướng Chính phủ, tăng 13% so với cùng kỳ năm trước; chi ngân sách địa phương thực hiện là 183.596.000 triệu đồng; tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) là 7,17%, gần đạt kế hoạch đề ra (kế hoạch 7,5 - 8,5%). Tuy nhiên, công tác quản lý, điều hành thu, chi ngân sách và quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công năm 2024 vẫn còn một số hạn chế như sau:
Về thu ngân sách nhà nước
(1) Thành phố xác định chưa đủ số tiền tương ứng với quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội (NOXH) tại các dự án đầu tư phát triển nhà ở thương mại do tiếp tục thu tiền theo đơn giá đất tại thời điểm giao đất/chuyển mục đích (là thời điểm chưa hoàn thiện hạ tầng), chưa xác định lại giá đất tại thời điểm đã hoàn thành hạ tầng theo quy định tại Nghị định 49/2021/NĐ-CP. Ngoài ra, mặc dù pháp luật yêu cầu khoản thu này phải được dành riêng để đầu tư xây dựng NOXH nhưng Thành phố chưa quản lý, theo dõi riêng mà hòa chung vào ngân sách, dẫn đến không tích lũy được nguồn vốn để đầu tư NOXH theo các quy định và kế hoạch của Chính phủ.
(2) Thành phố chưa thực hiện kiểm tra, rà soát và lập dự toán thu NSNN từ khoản chênh lệch vốn chủ sở hữu lớn hơn vốn điều lệ của doanh nghiệp nhà nước (100% vốn), thực hiện chưa đúng theo quy định tại Thông tư 51/2023/TT-BTC, làm chậm huy động nguồn thu vào NSNN.
(3) Không kiểm tra, quyết toán và thu đầy đủ phí giao thông đường Nguyễn Văn Linh đối với Công ty TNHH Phát triển Phú Mỹ Hưng giai đoạn 2011-2024; trong khi số liệu thu phí doanh nghiệp kê khai thấp, tiềm ẩn thất thu NSNN.
(4) Qua kiểm toán, KTNN chuyển 02 hồ sơ doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm pháp luật thuế (mua bán hóa đơn có giá trị lớn) sang cơ quan điều tra: Công ty TNHH Thương mại Xây dựng Nghê Gia và Công ty TNHH Thương mại Hoá dầu Lộc Phát.
Về chi thường xuyên
(1) Thành phố sử dụng nguồn CCTL (cải cách tiền lương) để chi thường xuyên chưa đúng quy định tại Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội và Nghị quyết số 185/NQ-HĐND của HĐND Thành phố.
(2) Xác định cơ sở tính toán quỹ lương cơ bản để xác định quỹ lương chi thu nhập tăng thêm chưa phù hợp theo Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương để thực hiện theo cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội.
(3) Tiết kiệm chi thường xuyên chưa đạt chỉ tiêu: TP.HCM tiết kiệm 10% chi thường xuyên thấp hơn mức Thủ tướng giao theo quy định tại khoản 3 Điều 4 Thông tư số 76/2023/TT-BTC, thiếu 660,9 tỷ đồng.
(4) Giao dự toán khoa học - công nghệ thấp hơn số trung ương giao: Thành phố phân bổ thấp hơn 106.500 triệu đồng so với dự toán Thủ tướng giao, chưa phù hợp quy định tại Thông tư số 76/2023/TT-BTC.
(5) Hiệu quả sử dụng kinh phí công nghệ thông tin - truyền thông thấp: Bổ sung 920.058 triệu đồng từ dự phòng ngân sách nhưng chỉ giải ngân hơn 10% (92.862 triệu đồng).
(6) Tại Sở Công Thương: Một số chương trình xúc tiến thương mại thực hiện chi vượt định mức chi hỗ trợ từ ngân sách theo quy định, tạm xác định 11.182 triệu đồng.
(7) Tại Sở Nội vụ: Thực hiện một số gói thầu mua sắm hàng hóa, dịch vụ có giá trị lớn hơn 200 triệu đồng trước khi được HĐND Thành phố quy định thẩm quyền quyết định việc mua sắm tại Nghị quyết số 27/2024/NQ-HĐND ngày 11/12/2024 của HĐND Thành phố theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 91 Nghị định số 24/2024/NĐ-CP ngày 27/02/2024 của Chính phủ; trong đó, đối với các gói thầu mua sắm quà tặng và thư khen các cá nhân tham gia tổ dân phố, tổ nhân dân, khu phố, ấp theo yêu cầu nhiệm vụ chính trị được cấp có thẩm quyền giao, đến thời điểm kiểm toán đơn vị không cung cấp được Văn bản của UBND Thành phố về việc trình HĐND Thành phố xem xét, quyết định tổ chức các hoạt động tri ân, khen thưởng và Văn bản chấp thuận của HĐND Thành phố cho phép thực hiện các gói thầu mua sắm quà tặng và thư khen.
(8) Quản lý Quỹ phát triển đất chưa hiệu quả: Qua rà soát, số tiền nhàn rỗi Quỹ hiện đang gửi KBNN lớn (729.800 triệu đồng), giai đoạn 2022-2024 tiền gửi ngân hàng không kỳ hạn là 495.355 triệu đồng, chưa thực hiện đầy đủ chức năng ứng vốn theo chức năng, không đạt được mục tiêu hoạt động của quỹ.
(9) Tự chủ tài chính giáo dục còn sai sót: (i) Phương án tự chủ của một số đơn vị sự nghiệp công lập (nhóm 3) không tổng hợp đủ 100% thu sự nghiệp công (các đơn vị loại trừ 40% học phí để tạo nguồn CCTL) không đúng quy định tại Thông tư số 56/2022/TT-BTC; (ii) Chưa ban hành tiêu chí, định mức phân bổ cho hoạt động dạy - học, khoản chi thu nhập tăng thêm vào dự toán, không phù hợp quy định tại Nghị định số 60/2021/NĐ-CP.
(10) Đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2023-2030 đã được HĐND Thành phố thông qua tại Nghị quyết số 46/NQ-HĐND ngày 17/7/2024, đã được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 1278/NQ-UBTVQH15 ngày 14/11/2024 hiện không còn phù hợp do đã bỏ chính quyền cấp huyện.
Về quản lý chi đầu tư phát triển
(1) Giải ngân đầu tư công thấp: Báo cáo giải ngân năm 2024 đạt 73,7%, chủ yếu bằng hình thức tạm ứng bồi thường GPMB với số tiền rất lớn; trong khi theo quy định, các khoản tạm ứng này nếu quá 6 tháng không giải ngân thì cũng phải nộp trả NSNN. Nếu loại trừ số vốn giải ngân để tạm ứng bồi thường GPMB vào thời điểm cuối năm chưa được chi trả cho người dân, tỷ lệ giải ngân thực chi đạt 40% so tổng kế hoạch vốn được giao năm 2024.
(2) Xử lý hụt thu ngân sách chưa đảm bảo quy định: Thành phố hụt thu tiền sử dụng đất 23.776 tỷ đồng nhưng không xử lý hụt thu theo Luật NSNN, tiềm ẩn rủi ro mất cân đối ngân sách nếu không được phép sử dụng nguồn khác bù đắp hoặc có thể gây ra tình trạng nợ đọng XDCB khi không điều chỉnh kịp thời kế hoạch đầu tư công.
(3) Lập và phân bổ kế hoạch vốn đầu tư công chưa đảm bảo nguyên tắc: (i) Có 79 dự án được bố trí 1.724 tỷ đồng nhưng không giải ngân; (ii) 64 dự án với 5.194 tỷ đồng có tỷ lệ giải ngân dưới 30%; (iii) 56/148 dự án từng tạm dừng trước đây nhưng được bố trí vốn lại trong giai đoạn 2023-2024 làm tổng mức đầu tư tăng từ 43.825 tỷ lên 69.808 tỷ đồng (tăng 25.983 tỷ đồng; tỷ lệ tăng 37%), làm giảm hiệu quả sử dụng vốn đầu tư.
Công tác quản lý nhà thuộc sở hữu nhà nước
(1) Nhà, đất công bỏ trống kéo dài, sử dụng sai quy định: (i) Có 111/351 nhà đất trống và 953 căn tái định cư Vĩnh Lộc B hoàn thành 6 năm nhưng chưa đấu giá, nên chưa kịp thời tạo nguồn thu cho NSNN; (ii) Qua kiểm tra thực tế cho thấy, một số trường hợp nhà thuộc sở hữu nhà nước sử dụng một phần diện tích để kinh doanh trái quy định tại khoản 1 Điều 125 Luật Nhà ở năm 2023.
(2) Chậm nộp và để phát sinh nợ tiền thuê nhà thuộc sở hữu nhà nước: (i) Một số đơn vị quản lý chưa nộp 687.964 triệu đồng thu từ cho thuê/bán nhà công (tính đến 31/5/2025); (ii) Không xử lý các trường hợp nợ quá 3 tháng theo quy định, khiến số nợ tiền thuê nhà có xu hướng tiếp tục tăng.
(3) Chậm xử lý các trường hợp bán nhà thuộc diện “hóa giá” sai quy định: Có 04 căn nhà từng bán sai quy định theo Chỉ thị 83/CT (1992); do đã qua nhiều chủ và được cấp giấy chứng nhận, đến nay Thành phố vẫn chưa thu hồi theo quy định.
Kiểm toán, đánh giá việc tuân thủ pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí
(1) Qua chọn mẫu một số dự án rà soát về tình hình, kết quả thực hiện cho thấy có 09 dự án có nguy cơ gây lãng phí nếu không tháo gỡ kịp thời. Vướng mắc chính gồm: (i) GPMB chậm (5/9 dự án), kéo dài nhiều năm; (ii) Lập, thẩm định dự án thiếu rà soát quy hoạch, dẫn đến điều chỉnh quy hoạch (3/9 dự án); (iii) Hạn chế trong quản lý thực hiện dự án: có 6/9 dự án hạn chế trong tổ chức thực hiện, như khởi công khi chưa hoàn thành giải phóng mặt bằng theo quy định, bố trí vốn không kịp thời dẫn đến dừng thi công, chậm xử lý tranh chấp hợp đồng khiến dự án ngưng trệ. Ví dụ điển hình: Trung tâm Triển lãm Quy hoạch TP.HCM triển khai từ 2014 đến nay chưa hoàn thành, nguy cơ lãng phí khoảng 195 tỷ đồng; Metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) chậm từ 2016 đến 2030-2032, tổng mức đầu tư tăng từ 26.116 lên 47.890 tỷ, phát sinh phí cam kết 252 tỷ nhưng không giải ngân được, phải hủy hiệp định vay.
(2) Phân bổ chi thường xuyên không đúng quy định, dẫn đến phải hủy kinh phí: Thành phố chưa ban hành định mức, tiêu chí phân bổ chi sự nghiệp theo Quyết định 30/2021/QĐ-TTg mà dựa theo đề xuất và số thực hiện năm trước; nhiều lĩnh vực được giao số chỉ cao hơn nhu cầu, phải hủy kinh phí số tiền 8.707.496 triệu đồng. Nếu áp dụng đúng quy định, số phải phân bổ đúng quy định thấp hơn 2.359.952 triệu đồng so với số chi thường xuyên đã phân bổ, có thể dùng để tăng đầu tư phát triển; đồng thời, phân bổ chi thường xuyên năm 2024 cho các đơn vị giáo dục nhưng không cân đối 60% số thu học phí, làm tăng số ngân sách cấp so với quy định.
(3) Sở Công Thương và đơn vị trực thuộc lập dự toán, quyết toán kinh phí hỗ trợ vượt mức theo Quyết định 37/2015/QĐ-UBND, tiềm ẩn nguy cơ gây lãng phí theo Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và Hướng dẫn số 63-HD/BCĐTW ngày 28/4/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương.
Kiến nghị kiểm toán
Qua kết quả kiểm toán, KTNN đã kiến nghị xử lý tài chính 5.741.284 triệu đồng (tăng thu ngân sách 2.773.093 triệu đồng; thu hồi, giảm chi ngân sách 2.968.191 triệu đồng); giảm lỗ 1.282 triệu đồng và kiến nghị khác 713.241 triệu đồng.
Đồng thời, KTNN kiến nghị UBND Thành phố Hồ Chí Minh (cũ) thực hiện, chỉ đạo các đơn vị có liên quan chấn chỉnh, rút kinh nghiệm trong công tác quản lý, sử dụng tài sản công, tài chính công; đồng thời đề nghị Chủ tịch UBND Thành phố tổ chức kiểm tra, làm rõ để kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân có liên quan đối với một số tồn tại nêu trên.
Hà Linh