(sav.gov.vn) - Trước sự gia tăng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong giới trẻ, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đang đặt ra yêu cầu cấp thiết hơn. Tại Thanh Hóa, bên cạnh việc duy trì các mô hình môi trường không khói thuốc tại trường học, bệnh viện, cơ quan, đơn vị, ngành y tế địa phương tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng, hướng tới bảo vệ sức khỏe thế hệ trẻ.

Nâng cao nhận thức, lan tỏa môi trường không khói thuốc

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm trên toàn cầu có hơn 8 triệu người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó khoảng 1,6 triệu ca tử vong do hút thuốc thụ động. Khói thuốc không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người hút mà còn gây tác hại nghiêm trọng đối với những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ mang thai, trẻ em và người cao tuổi.

Trong bối cảnh đó, việc triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng, xây dựng môi trường sống và làm việc an toàn, văn minh.

Sau hơn 10 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và các văn bản hướng dẫn thi hành, nhận thức của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và người dân về tác hại của thuốc lá tại tỉnh Thanh Hóa từng bước được nâng lên; nhiều mô hình môi trường không khói thuốc được duy trì tại trường học, bệnh viện, cơ quan, đơn vị và nơi công cộng.

Ngay sau khi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được ban hành, tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện, thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống tác hại của thuốc lá của tỉnh; đồng thời kịp thời kiện toàn Ban Chỉ đạo khi có sự thay đổi về thành viên. Trên cơ sở đó, các sở, ngành, địa phương đã cụ thể hóa nhiệm vụ phù hợp với chức năng, lĩnh vực quản lý, đưa công tác phòng, chống tác hại thuốc lá trở thành nội dung thường xuyên trong hoạt động của cơ quan, đơn vị.

Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa là một trong những đơn vị có nhiều hoạt động cụ thể, thiết thực trong triển khai thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Sở đã tổ chức phổ biến, tuyên truyền các quy định của pháp luật về phòng, chống tác hại thuốc lá; đặc biệt là quy định cấm hút thuốc tại nơi làm việc, khu vực công cộng, trong khuôn viên cơ quan, đơn vị. Qua đó, góp phần nâng cao ý thức chấp hành của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động; từng bước hình thành thói quen làm việc trong môi trường không khói thuốc.

Cùng với tuyên truyền, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa duy trì việc kiểm tra, giám sát thực hiện quy định không hút thuốc trong công sở; kết hợp nhắc nhở, chấn chỉnh kịp thời và xử lý vi phạm nếu có. Việc thực hiện môi trường không khói thuốc được gắn với xây dựng nếp sống văn hóa công sở, nâng cao chất lượng môi trường làm việc, bảo vệ sức khỏe cho cán bộ, người lao động và người dân khi đến liên hệ công tác.

Đáng chú ý, Sở cũng lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá vào các chương trình đào tạo, tập huấn chuyên môn, qua đó mở rộng phạm vi tuyên truyền đến cán bộ ở tuyến cơ sở. Đây là cách làm phù hợp, bởi công tác phòng, chống tác hại thuốc lá muốn đạt hiệu quả bền vững không thể chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, mà cần được triển khai thường xuyên, gắn với từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa bàn dân cư.

Ngoài ra, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa phối hợp chặt chẽ với Sở Y tế và các ngành liên quan trong chia sẻ tài liệu, dữ liệu truyền thông; chỉ đạo các đơn vị trực thuộc tích cực tuyên truyền về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đây là vấn đề đang đặt ra nhiều thách thức mới, nhất là khi các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới có xu hướng len lỏi vào đời sống giới trẻ.

 Thuốc lá điện tử không an toàn như quảng bá: Với thiết kế nhỏ gọn, màu sắc bắt mắt, nhiều hương vị hấp dẫn, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng dễ tạo cảm giác “hiện đại”, “ít độc hại hơn” so với thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, WHO khẳng định không có bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào an toàn cho sức khỏe. Các sản phẩm thuốc lá mới vẫn chứa nicotine và nhiều hóa chất độc hại, có thể gây tổn thương phổi, tim mạch và não bộ, đồng thời làm gia tăng nguy cơ lệ thuộc nicotine ở người sử dụng, đặc biệt là thanh, thiếu niên.

WHO cũng cảnh báo, các tập đoàn thuốc lá đang sử dụng nhiều hình thức tiếp thị gây hiểu lầm như quảng bá “công nghệ mới”, “ít hại hơn”, dùng bao bì bắt mắt, hương vị hấp dẫn để tạo cảm giác an toàn giả tạo. Vì vậy, chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 được WHO lựa chọn là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”, nhằm nhấn mạnh yêu cầu phơi bày các chiến lược tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá trong việc lôi kéo thế hệ người dùng mới.

Cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và toàn xã hội

Theo TS. Đỗ Thái Hòa - Phó Trưởng Ban thường trực Ban Chỉ đạo Chương trình phòng, chống tác hại của thuốc lá tỉnh, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Thanh Hóa, những năm qua, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá trên địa bàn tỉnh đạt nhiều kết quả tích cực. Nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá ngày càng được nâng lên; nhiều mô hình môi trường không khói thuốc được duy trì hiệu quả tại trường học, bệnh viện, cơ quan, đơn vị và nơi công cộng.

 Toàn tỉnh Thanh Hóa có 687 trường mẫu giáo, 597 trường tiểu học, 615 trường trung học cơ sở, 61 trường trung học phổ thông cùng nhiều cơ sở giáo dục khác thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc trong khuôn viên trường học. Cùng với đó, 100% bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến cơ sở xây dựng quy định thực hiện môi trường không khói thuốc trong khuôn viên đơn vị.

Ngành y tế Thanh Hóa cũng phối hợp tổ chức nhiều lớp tập huấn xây dựng môi trường không khói thuốc tại trường học, cơ sở y tế, nhà hàng, khách sạn; tổ chức truyền thông trực tiếp về tác hại của thuốc lá cho người dân, người bệnh và cán bộ y tế. Công tác truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng được tăng cường, tập trung vào tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử và các quy định pháp luật về phòng, chống tác hại thuốc lá.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy việc xây dựng môi trường không khói thuốc vẫn còn không ít khó khăn. Một số nơi chưa thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc; công tác kiểm tra, xử lý vi phạm còn hạn chế; tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử trong giới trẻ vẫn diễn biến phức tạp. Đây là những vấn đề đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ hơn của gia đình, nhà trường, cơ quan chức năng và toàn xã hội.

Theo các cán bộ y tế địa phương, với trẻ em và thanh thiếu niên, truyền thông hiệu quả không nên chỉ dừng lại ở khẩu hiệu “không hút thuốc”. Cần giúp các em hiểu rõ rằng thuốc lá điện tử không phải là đồ chơi; hương trái cây không làm nicotine an toàn hơn; dùng thử có thể dẫn đến lệ thuộc; quảng cáo trên mạng xã hội không phải là bằng chứng khoa học.

Gia đình cần chủ động tạo môi trường không khói thuốc trong nhà, không hút thuốc trước mặt trẻ, không nhờ trẻ mua thuốc lá, không để thuốc lá và các thiết bị liên quan trong tầm tay trẻ. Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng từ chối, lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá trong sinh hoạt lớp, hoạt động ngoại khóa, tư vấn tâm lý học đường; đồng thời phối hợp với phụ huynh và ngành y tế địa phương để phát hiện sớm, tư vấn sớm, không để hành vi dùng thử chuyển thành lệ thuộc.

Phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là khuyến cáo y tế, mà còn là trách nhiệm pháp lý của cơ quan, tổ chức, gia đình và cộng đồng. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã quy định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện môi trường không khói thuốc; cấm quảng cáo, khuyến mại, tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng; cấm người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá; cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; cấm hút thuốc tại các địa điểm có quy định cấm.

Từ những kết quả đạt được tại Thanh Hóa nói chung, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa nói riêng, có thể thấy, xây dựng môi trường không khói thuốc là quá trình lâu dài, cần sự kiên trì, thường xuyên và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, mỗi gia đình và mỗi người dân. Khi nhận thức được nâng lên, quy định được thực hiện nghiêm túc, môi trường không khói thuốc sẽ không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, mà trở thành nếp sống văn minh, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thế hệ tương lai.