(sav.gov.vn) - Thiết kế nhỏ gọn, mùi hương dễ chịu, hình thức bắt mắt và được quảng bá như một "xu hướng hiện đại", thuốc lá điện tử đang âm thầm len lỏi vào đời sống, đặc biệt trong giới trẻ. Tuy nhiên, đằng sau lớp vỏ hào nhoáng ấy là những cảnh báo ngày càng mạnh mẽ từ giới khoa học và các tổ chức y tế quốc tế về những tác động đối với sức khỏe. Từ nguy cơ nghiện nicotine, tổn thương phổi, tim mạch đến ảnh hưởng lâu dài đối với não bộ, thuốc lá điện tử đang đặt ra thách thức lớn đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Từ "trào lưu" của giới trẻ đến mối lo của y tế công cộng

Chỉ trong vài năm trở lại đây, thuốc lá điện tử đã xuất hiện ngày càng phổ biến tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Không còn giới hạn trong một nhóm người trưởng thành, sản phẩm này đang được quảng bá rộng rãi trên mạng xã hội với hình ảnh trẻ trung, sành điệu, nhiều hương vị hấp dẫn và được gắn với những thông điệp như "ít độc hại hơn", "không có khói thuốc", hay "hỗ trợ cai thuốc lá".

Chính những thông điệp này đã khiến không ít người, đặc biệt là thanh thiếu niên, lầm tưởng thuốc lá điện tử là một lựa chọn an toàn.

Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), không có bằng chứng cho thấy thuốc lá điện tử là sản phẩm vô hại. Khí dung tạo ra từ thiết bị này không chỉ chứa nicotine mà còn có các hạt siêu mịn, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, kim loại nặng và nhiều chất độc khác có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe. WHO cũng cảnh báo việc sử dụng thuốc lá điện tử ở trẻ em và thanh thiếu niên đang gia tăng nhanh tại nhiều quốc gia, thậm chí tỷ lệ sử dụng ở một số nơi đã vượt cả người trưởng thành.

Điều đáng lo ngại là não bộ của con người vẫn tiếp tục phát triển đến khoảng 25 tuổi. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), nicotine có thể làm thay đổi sự phát triển của não bộ, ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng học tập, kiểm soát hành vi và cảm xúc. Đây cũng là lý do giới chuyên môn đặc biệt lo ngại trước xu hướng thuốc lá điện tử ngày càng tiếp cận nhóm học sinh, sinh viên.

Không chỉ vậy, nhiều người đang sử dụng đồng thời cả thuốc lá điếu và thuốc lá điện tử với suy nghĩ sẽ giảm bớt tác hại. Trên thực tế, việc sử dụng kép này có thể khiến cơ thể tiếp xúc với nhiều chất độc hại hơn, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính thay vì mang lại lợi ích cho sức khỏe.

5 tác hại nghiêm trọng không thể xem nhẹ

Điều khiến các chuyên gia y tế lo ngại không nằm ở thiết kế của thuốc lá điện tử mà ở những gì người sử dụng hít vào cơ thể mỗi ngày.

Trước hết là nguy cơ nghiện nicotine. Phần lớn thuốc lá điện tử đều chứa nicotine – chất gây nghiện mạnh có khả năng tạo sự lệ thuộc cả về thể chất lẫn tâm lý. Nhiều sản phẩm hiện sử dụng nicotine dạng muối, giúp hấp thu nhanh hơn và tạo cảm giác dễ chịu khi sử dụng, khiến người dùng khó nhận biết mình đang tiêu thụ lượng nicotine rất lớn.

Tác động thứ hai là tổn thương hệ hô hấp. Khí dung từ thuốc lá điện tử chứa các hạt siêu mịn có thể đi sâu vào phổi, gây viêm đường hô hấp và làm suy giảm chức năng phổi. WHO cho biết trong khí dung có thể phát hiện nhiều hóa chất như formaldehyde, acrolein cùng các kim loại nặng như chì, niken và thiếc. Những chất này có khả năng gây kích ứng, làm tổn thương mô phổi và ảnh hưởng đến chức năng hô hấp nếu tiếp xúc kéo dài.

Thứ ba là nguy cơ đối với hệ tim mạch. Ngay sau khi sử dụng thuốc lá điện tử, nicotine làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp và gây co mạch. Việc tiếp xúc thường xuyên với nicotine và các chất oxy hóa có thể làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, từ đó làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ.

Thứ tư là nguy cơ phơi nhiễm nhiều hóa chất độc hại. Các nghiên cứu đã ghi nhận sự hiện diện của nhiều hợp chất có khả năng gây độc tế bào trong khí dung thuốc lá điện tử. Một số nghiên cứu bước đầu cũng cho thấy việc tiếp xúc kéo dài có thể gây tổn thương ADN và làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh nghiêm trọng. Dù cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ các ảnh hưởng trong dài hạn, giới khoa học thống nhất rằng việc hít các hóa chất này không thể coi là an toàn.

Cuối cùng là những hệ lụy đối với sức khỏe tâm thần và xã hội. Người sử dụng thuốc lá điện tử có nguy cơ cao hơn gặp các vấn đề về lo âu, mất ngủ, giảm khả năng tập trung và lệ thuộc nicotine. Đối với thanh thiếu niên, việc sử dụng thuốc lá điện tử còn có thể làm tăng nguy cơ chuyển sang hút thuốc lá truyền thống cũng như tiếp cận các chất gây nghiện khác.

Thực tế cho thấy, thuốc lá điện tử không còn là câu chuyện của một sản phẩm tiêu dùng mới mà đã trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng. Những tác động của sản phẩm này không chỉ dừng lại ở cá nhân người sử dụng mà còn ảnh hưởng đến gia đình, nhà trường và xã hội, đặc biệt khi đối tượng sử dụng ngày càng trẻ hóa.

Trong bối cảnh đó, việc tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức của người dân, kiểm soát chặt chẽ hoạt động kinh doanh, quảng cáo và sử dụng thuốc lá điện tử là yêu cầu cấp thiết. Quan trọng hơn, mỗi người cần hiểu rằng không có loại thuốc lá nào an toàn đối với sức khỏe. Từ chối thử một lần hôm nay chính là cách hiệu quả nhất để tránh những hệ lụy có thể kéo dài suốt nhiều năm sau.