(sav.gov.vn) - Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 7 triệu người, gồm cả người hút thuốc và người hít khói thuốc thụ động. Ngày Thế giới Không Thuốc lá (World No Tobacco Day) là sự kiện thường niên giúp nâng cao nhận thức, cũng như cảnh báo những hiểm họa từ khói thuốc với sức khỏe toàn cầu.

Ý nghĩa của Ngày Thế giới Không Thuốc lá

Ngày Thế giới Không Thuốc lá là ngày 31/5 hàng năm. Sự kiện bắt nguồn từ năm 1987, khi các quốc gia thành viên của WHO muốn thu hút sự chú ý của toàn cầu với đại dịch thuốc lá cùng những rủi ro về bệnh tật và tử vong có thể phòng ngừa được. 

Cụ thể, năm 1987: Đại hội đồng Y tế Thế giới (World Health Assembly – WHA) thông qua Nghị quyết WHA40.38, kêu gọi chọn ngày 7/4/1988 là Ngày Thế giới Không Thuốc lá (World No Tobacco Day). Mục tiêu ban đầu là kỷ niệm 40 năm thành lập WHO và khuyến khích người hút thuốc bỏ thuốc trong 24 giờ.

Năm 1988: Một nghị quyết khác (WHA42.19) đã được thông qua, quyết định chọn ngày 31/5 hàng năm là Ngày Thế giới Không hút Thuốc lá. Mỗi năm, WHO chọn 1 chủ đề cụ thể để tạo thông điệp thống nhất trên toàn cầu.

WHO nhấn mạnh rằng, không có bất kỳ mức độ tiếp xúc nào với khói thuốc được xem là an toàn. Mục tiêu của WHO khi phát động Ngày Thế giới Không thuốc lá là nhằm: Cảnh báo về tác hại của việc sử dụng thuốc lá và hút thuốc thụ động đối với sức khỏe (ung thư, bệnh tim mạch, hô hấp…), nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác hại của thuốc lá.

Đồng thời, khuyến khích các chính phủ thực hiện các biện pháp kiểm soát thuốc lá nghiêm ngặt, chẳng hạn như tăng thuế, cấm quảng cáo và yêu cầu in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh.

Đặc biệt, trong những năm gần đây, chiến dịch Ngày Thế giới Không Thuốc lá thường tập trung vào việc bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên khỏi sự lôi kéo của các sản phẩm thuốc lá mới (như thuốc lá điện tử).

Thông điệp của chiến dịch năm 2026 tập trung vào chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá ” (Unmasking the appeal - countering nicotine and tobacco addiction).

Chiến dịch nhấn mạnh việc phơi bày các chiến lược tiếp thị tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá. Trong đó có việc sử dụng nicotine tổng hợp và muối nicotine nhằm làm tăng khả năng gây nghiện, đồng thời quảng bá sản phẩm như một lựa chọn “ít hại” hoặc mang tính hiện đại, đổi mới.

Mục tiêu của thông điệp nhằm thúc đẩy các hành động bảo vệ giới trẻ khỏi các thiết kế bao bì bắt mắt, hương vị hấp dẫn và các hình thức quảng cáo trên mạng xã hội vốn đang hướng vào trẻ em và thanh thiếu niên.

Hành động thiết thực để tạo dựng môi trường sống không khói thuốc

Tại Việt Nam, các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới Không Thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia Không thuốc lá (25-31/5) diễn ra sôi nổi trên khắp cả nước, từ cấp trung ương đến địa phương. Các hoạt động phổ biến bao gồm tổ chức hội thảo, tuyên truyền, mít tinh, diễu hành tại các cơ quan, tổ chức, địa điểm công cộng để nâng cao nhận thức người dân về tác hại của khói thuốc. 

Hút thuốc lá không chỉ gây hại cho sức khỏe cá nhân, mà còn gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho gia đình và xã hội do chi phí điều trị bệnh tật và mất sức lao động.

Thuốc lá điếu truyền thống chứa hàng nghìn hóa chất độc hại, là nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh tim mạch và hô hấp nghiêm trọng như bệnh mạch vành hay ung thư phổi. Thuốc lá điện tử chứa nicotine và nhiều hóa chất độc hại gây nghiện nặng, tàn phá hệ hô hấp, tim mạch và não bộ, đặc biệt ở người trẻ. Chúng làm tăng nguy cơ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, nhồi máu cơ tim, ung thư và hội chứng tổn thương phổi cấp tính…

Thấy mối nguy hại của thuốc lá điện tử với sức khỏe cộng đồng, Việt Nam đã chính thức cấm toàn diện sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử (vape, pod) từ ngày 01/01/2025.

Các chuyên gia y tế nhấn mạnh, để tạo dựng một môi trường sống không có khói thuốc, đẩy lùi tác hại của thuốc lá, đòi hỏi những hành động thiết thực, nỗ lực từ cả người hút thuốc và người hít khói thụ động.

Trong đó, quyết tâm cai thuốc là bước đi quan trọng nhất để người hút thuốc bảo vệ chính mình và người thân. Hầu hết người hút thuốc khi hiểu rõ mối nguy hại đều có mong muốn từ bỏ. Việc kết hợp tư vấn tâm lý và sử dụng thuốc hỗ trợ có thể làm tăng gấp đôi khả năng cai nghiện thành công.

Người muốn hoặc đang cai thuốc nên tìm hiểu các phương pháp hỗ trợ từ nhân viên y tế để vượt qua cơn thèm thuốc. Có nhiều ứng dụng miễn phí như “Quash” (dành cho giới trẻ) hoặc các dịch vụ tư vấn qua điện thoại (như tổng đài tư vấn bỏ thuốc lá 1800-6606) cung cấp lộ trình cá nhân hóa để bỏ thuốc. Ngoài ra, cần có sự kiên trì, quyết tâm để quá trình cai thuốc lá đi đến thành công.

Người không hút thuốc cũng cần chủ động tự bảo vệ bản thân, tránh nguy cơ hút thuốc thụ động bằng cách chủ động từ chối (yêu cầu người hút thuốc chấm dứt hành vi tại những nơi có quy định cấm); nhắc nhở người thân không hút thuốc trong nhà khi có trẻ em, phụ nữ mang thai, người bệnh và người cao tuổi.

Đồng thời, tích cực tuyên truyền trong cộng đồng, vận động mọi người xung quanh cùng xây dựng gia đình, nơi làm việc không khói thuốc. Các bậc phụ huynh nên làm gương bằng cách không sử dụng bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào và thường xuyên trò chuyện với con cái về tác hại của nicotine.

Chủ động cai thuốc lá, từ chối hút thuốc lá và nhắc nhở người xung quanh không hút thuốc là hoạt động ý nghĩa, tích cực và hiệu quả nhất để hưởng ứng Ngày Thế giới Không Thuốc lá

Với người có tiền sử hút thuốc lá lẫn hít khói thuốc thụ động thời gian dài nên chủ động khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt tầm soát các bệnh liên quan đến phổi và hô hấp.