(sav.gov.vn) - Bằng các chiến thuật mới như “kẹo hóa” sản phẩm nicotine, “trò chơi hóa” nicotine… ngành công nghiệp thuốc lá đang nhắm thẳng vào giới trẻ, nhằm tạo ra một “thế hệ nghiện nicotine mới”.

Từ chiến thuật “kẹo hóa” sản phẩm nicotine…

Thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Tại Việt Nam, hút thuốc lá ước tính khiến khoảng 103.000 người tử vong mỗi năm, đồng thời tạo gánh nặng kinh tế rất lớn cho hệ thống y tế và xã hội.

Trong khi các Chính phủ đang nỗ lực bằng nhiều giải pháp nhằm ngăn chặn, đẩy lùi tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe cộng đồng, thì ngành công nghiệp thuốc lá lại liên tục tung ra những chiến thuật tiếp thị mới nhằm thu hút giới trẻ đến với thuốc lá, nghiện nicotine. 

Phân tích về “chiêu bài” của các doanh nghiệp thuốc lá, TS.Nguyễn Thu Hương đến từ Trường Đại học Thương mại chia sẻ, các nghiên cứu của Mạng lưới giám sát ngành công nghiệp thuốc lá toàn cầu STOP cho thấy, hệ sinh thái gây nghiện hiện nay không còn chỉ là thuốc lá điếu mà đã mở rộng sang thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và túi nicotine.

Để thu hút giới trẻ, một trong những chiến thuật nổi bật nhất hiện nay là “kẹo hóa” sản phẩm nicotine. Theo đó, ngành công nghiệp thuốc lá đã áp dụng cách thiết kế của ngành bánh kẹo và thực phẩm vào các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới (thuốc lá điện tử, túi nicotine). Bao bì sản phẩm được thiết kế rực rỡ, bắt mắt, thậm chí sao chép trực tiếp hình ảnh các thương hiệu kẹo phổ biến. Điều này làm tăng nguy cơ trẻ nhỏ vô tình tiếp xúc hoặc sử dụng.

Không chỉ thay đổi hình thức, các sản phẩm này còn được phát triển với hàng nghìn loại hương vị ngọt ngào. Thay vì vị thuốc lá truyền thống, chúng mang những cái tên ngọt ngào nhắm thẳng vào sở thích của trẻ em như "Gummy Bear" (kẹo dẻo hình gấu), "Bubble Gum" (kẹo cao su), bánh phô mai việt quất hay kẹo bông gòn.

Đáng chú ý, chiến thuật này hiện được áp dụng mạnh với túi nicotine tại nhiều quốc gia châu Âu và châu Á. Nhiều sản phẩm có tên gọi, màu sắc và hình ảnh gần như giống hệt các loại kẹo phổ biến trên thị trường nhưng chứa hàm lượng nicotine rất cao.

Một số doanh nghiệp còn điều chỉnh hương vị theo từng khu vực văn hóa để tăng khả năng tiếp cận giới trẻ. Tại Pakistan và Indonesia, nhiều sản phẩm nicotine được phát triển với hương vị trầu cau, bạch đậu khấu hay hồi, trầu, nhằm tạo cảm giác gần gũi với văn hóa địa phương.

Theo TS. Nguyễn Thị Hương, đây là chiến lược cực kỳ nguy hiểm bởi nó biến nicotine thành một sản phẩm mang tính giải trí, đánh lừa cảm nhận về mức độ độc hại và nguy cơ gây nghiện; 

… Đến chiến lược “trò chơi hóa” và mô hình “hút để kiếm tiền”

Không chỉ “kẹo hóa”, ngành công nghiệp thuốc lá còn đang “trò chơi hóa” nicotine để tăng khả năng gây lệ thuộc. Nhiều dòng vape thế hệ mới hiện được tích hợp màn hình cảm ứng, kết nối Bluetooth, loa phát nhạc và thậm chí cài sẵn các trò chơi điện tử như Pac Man hay Tetris. Những thiết bị này được thiết kế giống máy nghe nhạc hoặc đồ chơi công nghệ, giúp học sinh dễ ngụy trang và qua mắt phụ huynh, giáo viên.

“Dưới góc độ marketing, việc tích hợp trò chơi điện tử khiến thanh thiếu niên cầm thiết bị trên tay lâu hơn. Khi người trẻ vừa chơi game vừa ngậm vape, tần suất nạp nicotine sẽ tăng lên một cách vô thức, đẩy nhanh quá trình lệ thuộc vào chất gây nghiện” – TS. Nguyễn Thị Hương nói.

Thậm chí, ngành công nghiệp nicotine còn xuất hiện mô hình “hút để kiếm tiền” thông qua các nền tảng công nghệ mới. Các thiết bị có thể theo dõi số lần hút, thời gian hút và lượng nicotine tiêu thụ của người dùng, sau đó trả thưởng cho họ bằng tiền ảo thông qua ứng dụng trên điện thoại.

Mô hình này tạo ra “vòng lặp nghiện kép”, kết hợp giữa lệ thuộc nicotine và tâm lý săn phần thưởng, khiến người trẻ càng khó từ bỏ sản phẩm. 

Song song với đó, mạng xã hội và người có tầm ảnh hưởng cũng đang trở thành công cụ quảng bá được ngành công nghiệp thuốc lá tận dụng mạnh.

TS. Hương thông tin, hiện có khoảng 16 triệu người dưới 18 tuổi trên thế giới đang bị phơi nhiễm với quảng cáo thuốc lá trên môi trường trực tuyến. Nhiều thương hiệu sử dụng Instagram, TikTok và các nền tảng số để quảng bá hình ảnh thuốc lá gắn với phong cách sống sang trọng, hiện đại và nổi loạn. Một số chiến dịch kết hợp cùng DJ, nhạc sĩ, nhà thiết kế nổi tiếng nhằm “sang chảnh hóa” các sản phẩm nicotine trong mắt giới trẻ.

Đáng chú ý, ngành công nghiệp thuốc lá vẫn duy trì sự hiện diện trong các giải đua xe Công thức 1 thông qua nhiều thương hiệu nicotine. Việc mở rộng các nội dung dành cho trẻ em liên quan đến đua xe Công thức 1 đang làm gia tăng nguy cơ trẻ nhỏ tiếp cận quảng bá thuốc lá dưới hình thức trá hình.

Không dừng ở quảng bá trực tiếp, nhiều tập đoàn thuốc lá còn tìm cách xây dựng hình ảnh tích cực thông qua các chiến lược tái định vị thương hiệu. Một số doanh nghiệp tự mô tả mình là “công ty công nghệ”, “công ty bán các sản phẩm chăm sóc sức khỏe” hoặc đầu tư vào các lĩnh vực y sinh, vắc-xin và thực hiện các hoạt động xã hội như phát cây giống, trồng rừng, cung cấp nước sạch… nhằm tạo thiện cảm với công chúng.

“Đây là một phần trong chiến lược quan hệ công chúng nhằm khiến ngành công nghiệp thuốc lá trở nên ít độc hại hơn trong mắt xã hội” - TS.Hương nhấn mạnh.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang gia tăng nhanh chóng. Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm 13-17 tuổi là 2,6% thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã tăng lên 8,1%. Đây là minh chứng cho thấy nicotine đang len sâu vào học đường và đời sống thanh thiếu niên bằng những hình thức tiếp cận ngày càng tinh vi.

Trước thực trạng này, TS.Hương cho rằng, cần tiếp tục duy trì và mở rộng các chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá, đặc biệt là bảo vệ thanh thiếu niên trước các chiến dịch tiếp thị trá hình của ngành công nghiệp nicotine.

Để bảo vệ thế hệ trẻ, Việt Nam cần cấm tuyệt đối thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá mới khác; bảo vệ các chính sách y tế công cộng trước sự can thiệp của ngành công nghiệp thuốc lá; đồng thời củng cố và tăng cường các nguồn lực cho hoạt động kiểm soát thuốc lá.

“Nếu không hành động quyết liệt, chúng ta sẽ phải đối mặt với một thế hệ lệ thuộc nicotine được tạo ra bằng những chiến dịch tiếp thị cực kỳ tinh vi” - TS. Nguyễn Thị Hương cảnh báo.