(sav.gov.vn) - Sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong xây dựng môi trường không khói thuốc. Tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động tại nhiều địa điểm công cộng giảm đáng kể, nhận thức của người dân từng bước được nâng lên. Tuy nhiên, việc thực thi quy định cấm hút thuốc vẫn còn những "khoảng trống", đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn của các cơ quan quản lý và cộng đồng.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực từ ngày 1/5/2013 được xem là dấu mốc quan trọng trong nỗ lực bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Cùng với việc quy định các địa điểm cấm hút thuốc, Luật cũng tạo cơ sở pháp lý để đẩy mạnh truyền thông, thanh tra, kiểm tra và huy động sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương trong xây dựng môi trường không khói thuốc.

Theo Bộ Y tế, trong nhiều năm qua, công tác thực thi quy định cấm hút thuốc luôn được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Các hướng dẫn xây dựng môi trường không khói thuốc tại cơ quan, trường học, bệnh viện, phương tiện giao thông công cộng, khách sạn, nhà hàng và khu du lịch đã góp phần đưa các quy định của Luật vào thực tiễn.

Những con số đáng chú ý: 

Phơi nhiễm khói thuốc tại nơi làm việc giảm từ 55,9% (2010) xuống 22,4% (2024). 

Tại gia đình, tỷ lệ này giảm từ 73,1% xuống 44,9%. 

Trên phương tiện giao thông công cộng, giảm từ 34,4% xuống 22,9%. 

Tại nhà hàng, quán ăn, tỷ lệ phơi nhiễm vẫn ở mức 67,3%, cho thấy đây vẫn là nhóm địa điểm cần tăng cường giám sát.

Nhận thức xã hội từng bước thay đổi

Một trong những kết quả dễ nhận thấy là hình ảnh hút thuốc trong các cuộc họp, hội nghị của cơ quan nhà nước gần như không còn phổ biến. Nhiều địa phương cũng từng bước xóa bỏ thói quen mời thuốc trong đám cưới, đám tang và các hoạt động cộng đồng.

Giai đoạn 2014-2025, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá hằng năm hỗ trợ hơn 100 đơn vị thuộc các bộ, ngành, địa phương, các thành phố du lịch và các tổ chức chính trị, xã hội triển khai hoạt động xây dựng môi trường không khói thuốc tại nơi làm việc và nơi công cộng. Những hoạt động này góp phần thay đổi nhận thức của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động cũng như người dân về việc tuân thủ quy định cấm hút thuốc.

"Việc thực thi môi trường không khói thuốc luôn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác phòng, chống tác hại thuốc lá."

TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Không chỉ dừng ở hoạt động tuyên truyền, ngành y tế cũng đang thí điểm ứng dụng trên thiết bị di động để người dân phản ánh các hành vi vi phạm quy định cấm hút thuốc và đánh giá các địa điểm thực hiện tốt môi trường không khói thuốc. Đây được kỳ vọng sẽ góp phần mở rộng sự tham gia của cộng đồng trong công tác giám sát.

Khoảng trống trong thực thi vẫn hiện hữu

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, việc thực thi Luật vẫn còn không ít bất cập.

Theo quy định hiện hành, một số cơ sở giáo dục bậc cao như trường cao đẳng, đại học và học viện chưa thuộc nhóm địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn trong khuôn viên. Trong khi đó, đây lại là nhóm có tỷ lệ sử dụng thuốc lá tương đối cao, dễ hình thành và lan truyền hành vi hút thuốc trong giới trẻ.

Thực tế kiểm tra cũng cho thấy tình trạng vi phạm vẫn xuất hiện tại một số nhà hàng, quán ăn, khách sạn, quán cà phê, quán bar và karaoke. Nhiều nơi chưa bố trí đầy đủ biển cấm hút thuốc hoặc việc nhắc nhở, xử lý vi phạm còn chưa thường xuyên.

Ở các bến xe, nhà ga và bến tàu, lực lượng kiểm tra còn mỏng, trong khi nhiều đơn vị quản lý địa điểm chưa có đủ điều kiện hoặc thẩm quyền để xử lý các trường hợp vi phạm.

Góc nhìn

Các chuyên gia y tế cho rằng, việc giảm tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động trong nhiều năm qua phản ánh hiệu quả của quá trình hoàn thiện chính sách và truyền thông thay đổi hành vi. Tuy nhiên, để kết quả này thực sự bền vững, cần tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị; đồng thời nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm tại các địa điểm công cộng, đặc biệt là các cơ sở kinh doanh dịch vụ.

Khuyến nghị của WHO

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), không có mức độ phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được coi là an toàn. WHO khuyến nghị các quốc gia áp dụng quy định cấm hút thuốc hoàn toàn tại tất cả không gian công cộng trong nhà, thay vì bố trí khu vực hút thuốc riêng, nhằm bảo vệ hiệu quả sức khỏe cộng đồng và giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở thanh thiếu niên.

Trong bối cảnh Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách về phòng, chống tác hại của thuốc lá, việc duy trì môi trường không khói thuốc không chỉ phụ thuộc vào quy định pháp luật mà còn đòi hỏi sự thay đổi trong hành vi của mỗi cá nhân, trách nhiệm của người quản lý địa điểm và sự giám sát thường xuyên của toàn xã hội. Khi các quy định được thực thi nghiêm túc và đồng bộ, môi trường sống, học tập và làm việc an toàn, không khói thuốc sẽ ngày càng được mở rộng.