TÀI LIỆU GIỚI THIỆU LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT ĐẦU TƯ SỐ 24/2026/QH16

Ngày 24 tháng 8 năm 2026, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư số 24/2026/QH16. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư số 24/2026/QH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2027.

I. SỰ CẦN THIẾT BAN HÀNH LUẬT

Việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư số 24/2026/QH16 là vô cùng cần thiết nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ các rào cản pháp lý và cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh. Cụ thể:

1. Thể chế hóa chủ trương cải cách và cắt giảm thủ tục hành chính:

- Xóa bỏ rào cản gia nhập thị trường: Thực tiễn cho thấy nhiều ngành, nghề kinh doanh có điều kiện không còn phù hợp hoặc chồng chéo, gây tốn kém chi phí tuân thủ.

- Cắt giảm thực chất: Luật mới đã cắt giảm 62 ngành, nghề và sửa đổi 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, giúp mở rộng không gian tự do kinh doanh cho người dân và doanh nghiệp.

- Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút dòng vốn FDI toàn cầu và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp nội địa, việc rà soát cắt giảm thủ tục hành chính là bắt buộc. Hệ thống danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện (Phụ lục IV cũ) còn cồng kềnh, một số ngành nghề có tính chất trùng lặp hoặc không còn phù hợp với thực tiễn quản lý rủi ro hiện đại.

Do đó, Quốc hội khóa XVI đã quyết định thay thế toàn bộ Phụ lục IV bằng danh mục tinh gọn hơn, giảm xuống còn 137 ngành, nghề có điều kiện. Việc tinh gọn này hướng tới xây dựng một chính phủ kiến tạo, cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ pháp luật cho người dân và doanh nghiệp, tạo xung lực mới cho thị trường đầu tư Việt Nam phát triển bền vững.

2. Đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và trật tự an toàn xã hội:

- Kiểm soát rủi ro cộng đồng: Luật bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N₂O (khí cười) sử dụng cho con người qua đường hô hấp ngoài các mục đích y tế, công nghệ thực phẩm hay nghiên cứu khoa học được pháp luật cho phép (một trong những lý do cấp bách nhất dẫn đến việc ban hành Luật số 24/2026/QH16).

- Bảo vệ sức khỏe nhân dân: lấp đầy khoảng trống pháp lý trước tình trạng lạm dụng khí N₂O gây hệ lụy xấu đến giới trẻ và trật tự an toàn xã hội. Do đó, việc đưa "hoạt động kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp" vào danh mục các ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh tại Phụ lục I của Luật Đầu tư là giải pháp pháp lý triệt để, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho các cơ quan công an, quản lý thị trường xử lý tận gốc.

3. Nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư và năng lực nền kinh tế:

- Chuyển dịch trọng tâm ưu đãi: Đổi mới tư duy thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) theo hướng không chỉ cần số lượng vốn mà phải giữ lại giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế.

- Hỗ trợ hệ sinh thái: Hoàn thiện cơ chế ưu đãi gắn liền với phát triển chuỗi cung ứng, công nghệ, liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển.

II. MỤC TIÊU, QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO XÂY DỰNG LUẬT

1. Mục tiêu xây dựng Luật

a) Hoàn thiện hành lang pháp lý: Tập trung sửa đổi, bổ sung Điều 6 về ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh để kiểm soát chặt chẽ các mặt hàng nhạy cảm, điển hình như việc cấm kinh doanh khí N₂O (khí cười) sử dụng cho con người qua đường hô hấp (trừ các mục đích y tế, công nghệ thực phẩm và nghiên cứu khoa học).

b) Cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh: Thay thế Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, qua đó tiếp tục cắt giảm 62 ngành, nghề và sửa đổi 14 ngành, nghề nhằm tạo thuận lợi tối đa, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

2. Quan điểm chỉ đạo

a) Thể chế hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước: Tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh chồng chéo, khơi thông nguồn lực xã hội cho phát triển kinh tế.

b) Bảo vệ sức khỏe cộng đồng và trật tự an toàn xã hội: Kịp thời bịt kín các khoảng trống pháp lý đối với các chất, sản phẩm gây hại (như khí cười N₂O mà pháp luật trước đó chưa điều chỉnh triệt để.

c) Đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật: Đồng bộ hóa các quy định mới với các luật chuyên ngành khác, tháo gỡ khó khăn thực tiễn trong công tác quản lý nhà nước về đầu tư.

III. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT ĐẦU TƯ SỐ 24/2026/QH16

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư số 24/2026/QH16 được bố cục gồm các phần sửa đổi trực tiếp vào điều khoản hiện hành và hệ thống phụ lục đính kèm, tập trung giải quyết các nội dung trọng tâm:

1. Bổ sung ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh

Luật bổ sung điểm m vào sau điểm l khoản 1 Điều 6 Luật Đầu tư năm 2025, quy định thêm một ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh. Cụ thể:

“Kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, trừ mục đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và mục đích khác theo quy định của Chính phủ.”

Như vậy, hoạt động kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp được đưa vào nhóm ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh. Theo đó, danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh được bổ sung thêm 01 ngành, nghề, nâng tổng số ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh từ 11 lên 12 ngành, nghề.

Tuy nhiên, quy định này không áp dụng một cách tuyệt đối đối với mọi hoạt động liên quan đến khí N2O. Luật xác định một số trường hợp ngoại lệ, gồm: Mục đích y tế; Mục đích công nghệ thực phẩm; Mục đích kiểm nghiệm; Mục đích nghiên cứu khoa học; Các mục đích khác theo quy định của Chính phủ.

Việc quy định cụ thể các trường hợp ngoại lệ nhằm phân biệt giữa hoạt động kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp với các hoạt động sử dụng khí N2O phục vụ các mục đích chuyên môn, kỹ thuật và khoa học được pháp luật cho phép.

2. Chính phủ được giao quy định chi tiết về kinh doanh khí N2O

Bên cạnh việc bổ sung điểm m khoản 1 Điều 6, Luật Đầu tư sửa đổi 2026 còn bổ sung khoản 2a vào sau khoản 2 Điều 6 Luật Đầu tư năm 2025 và thiết lập điều khoản mở: “Chính phủ quy định chi tiết điểm m khoản 1 Điều này.”

Quy định này có ý nghĩa trong việc xác định cụ thể phạm vi và cách thức quản lý đối với hoạt động kinh doanh khí N2O thuộc trường hợp được loại trừ khỏi phạm vi cấm.

Như vậy, đối với các tổ chức, cá nhân đang thực hiện hoặc dự kiến thực hiện hoạt động có liên quan đến khí N2O, ngoài việc nghiên cứu trực tiếp Luật Đầu tư sửa đổi 2026, cần tiếp tục theo dõi văn bản quy định chi tiết của Chính phủ để xác định chính xác hoạt động nào thuộc trường hợp được phép thực hiện.

3. Cải cách danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện

- Luật bãi bỏ hoàn toàn Phụ lục IV ban hành kèm theo Luật Đầu tư năm 2020 và các luật sửa đổi liên quan trước đó để ban hành một danh mục thống nhất mới gồm 137 ngành, nghề. Nguyên tắc sửa đổi: Loại bỏ các ngành nghề có thể quản lý được bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thay vì phải cấp giấy phép con; Hợp nhất một số ngành nghề có tính chất tương đồng nhằm giảm đầu mối cơ quan quản lý, đơn giản hóa quy trình xin cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện; Đảm bảo sự tương thích, đồng bộ tuyệt đối với các luật chuyên ngành như Luật Xây dựng, Luật Đường bộ, Luật Thương mại.

- Theo Điều 1 Luật số 24/2026/QH16, Phụ lục IV được thay thế bằng Phụ lục ban hành kèm theo Luật số 24/2026/QH16. So với Nghị quyết 66.17/2026/NQ-CP, từ ngày 01/3/2027, danh mục giảm từ 142 xuống còn 137 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Cụ thể một số thay đổi như sau:

3. Điều khoản chuyển tiếp đối với ngành, nghề không còn là ngành, nghề có điều kiện

- Tại khoản 3 Điều 3 Luật Đầu tư sửa đổi 2026 cũng đặt ra quy định chuyển tiếp đối với ngành, nghề không còn là ngành, nghề có điều kiện như sau:

“a) Tổ chức, cá nhân được hoạt động đầu tư kinh doanh trong các ngành, nghề này mà không cần đáp ứng điều kiện đầu tư kinh doanh;

b) Trường hợp có nhu cầu, tổ chức, cá nhân được tiếp tục sử dụng các loại giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ, văn bản xác nhận hoặc văn bản cho phép đầu tư kinh doanh khác đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp đến hết thời hạn của văn bản, giấy tờ đó mà không phải thực hiện thủ tục cấp, điều chỉnh, gia hạn;

c) Trường hợp hồ sơ đề nghị cấp, điều chỉnh, gia hạn các loại giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ, văn bản xác nhận hoặc văn bản cho phép đầu tư kinh doanh khác đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếp nhận hợp lệ trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành nhưng chưa trả kết quả, cơ quan nhà nước có thẩm quyền thông báo về việc ngừng giải quyết và trả hồ sơ cho cá nhân, tổ chức đã nộp”.

Quy định này nhằm bảo đảm việc xử lý hồ sơ phù hợp với sự thay đổi của danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

- Quy định chuyển tiếp đối với hợp đồng kinh doanh khí N2O:

Một trong những nội dung chuyển tiếp đáng chú ý là việc xử lý các hợp đồng kinh doanh khí N2O đã được giao kết.

Theo khoản 1 Điều 3 Luật số 24/2026/QH16, đối với hợp đồng kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, trừ các mục đích được loại trừ theo quy định của Luật, đã được giao kết thì hợp đồng chấm dứt hiệu lực từ ngày 01/01/2027.

Trong thời hạn tối đa 45 ngày kể từ ngày 01/01/2027, các bên tham gia hợp đồng thực hiện thanh lý hợp đồng theo quy định của pháp luật về dân sự và các quy định pháp luật có liên quan.

Quy định này cần được các tổ chức, cá nhân có hoạt động kinh doanh liên quan đến khí N2O đặc biệt lưu ý để chủ động rà soát các hợp đồng đã ký và có phương án xử lý phù hợp.

IV. TỔ CHỨC THI HÀNH

Điều 2 Luật số 24/2026/QH16 quy định các điều khoản thi hành và các điều khoản liên thông pháp lý như sau:

- Tại khoản 1 Điều 2 Luật số 24/2026/QH16 quy định: “Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 3 năm 2027, trừ quy định tại khoản 2 Điều này” và khoản 2 Điều 2 quy định: “Khoản 1 Điều 1 và khoản 1 Điều 3 của Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2027”.

- Tại khoản 3 Điều 2 Luật số 24/2026/QH16 quy định trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ để đảm bảo hiệu lực thi hành: “Bộ, cơ quan ngang bộ quy định giải pháp, phương án quản lý thay thế (trong trường hợp cần thiết) đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện tại Phụ lục IV của Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 nhưng đã bị bãi bỏ theo quy định của Luật này trước ngày 01 tháng 3 năm 2027”.

- Tại khoản 4 Điều 2 Luật số 24/2026/QH16 đã sửa đổi, bổ sung khoản 1 và khoản 2 Điều 88 của Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 để đơn giản hóa thủ tục hành chính và cắt giảm các loại giấy phép con đối với các chức danh cá nhân trong hoạt động xây dựng, chỉ giữ lại yêu cầu chứng chỉ hành nghề và điều kiện năng lực, kinh nghiệm đối với các vị trí cốt lõi, cụ thể:

“1. Cá nhân đảm nhận chức danh trong hoạt động xây dựng phải có chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng tương ứng theo quy định của Luật này, bao gồm: chủ nhiệm, chủ trì lập quy hoạch đô thị và nông thôn; chủ nhiệm khảo sát xây dựng; chủ nhiệm, chủ trì thiết kế, thẩm tra thiết kế xây dựng; giám sát thi công xây dựng. Chứng chỉ hành nghề được phân thành hạng I, hạng II và hạng III.

2. Cá nhân đảm nhận chức danh giám đốc quản lý dự án đầu tư xây dựng, chỉ huy trưởng công trường phải đáp ứng điều kiện năng lực, kinh nghiệm nghề nghiệp”.

- Tại khoản 5 Điều 2 Luật số 24/2026/QH16 đã bãi bỏ khoản 6 Điều 29 của Luật Đường bộ số 35/2024/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật số 118/2025/QH15) nhằm loại bỏ các quy định không còn phù hợp hoặc chồng chéo liên quan đến thẩm tra an toàn giao thông đường bộ, đồng thời đồng bộ hóa hệ thống pháp luật khi cập nhật các điều kiện kinh doanh và quy định mới.