(sav.gov.vn) - Sản phẩm chứa nicotine đang thay đổi diện mạo với thiết kế nhỏ gọn, màu sắc bắt mắt và hương vị đa dạng, nhưng bản chất gây nghiện và nguy cơ sức khỏe vẫn không thay đổi. Nicotine ở bất kỳ dạng nào đều ảnh hưởng tiêu cực đến não bộ, đặc biệt ở thanh thiếu niên, đồng thời làm gia tăng nguy cơ bệnh lý răng miệng và các tổn thương khác. Việc nhận diện đúng những rủi ro này là cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ.

Nicotine – chất gây nghiện cao và tác động lâu dài đến não bộ, răng miệng

Nicotine là chất tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, gây lệ thuộc nhanh chóng. Ở thanh thiếu niên, não bộ vẫn đang phát triển, nên việc tiếp xúc với nicotine có thể làm suy giảm khả năng học tập, ghi nhớ và chức năng điều hành. Những ảnh hưởng này không chỉ dừng lại ở giai đoạn ngắn hạn mà có thể kéo dài, ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của người trẻ.

Các sản phẩm túi ngậm nicotine – dạng gói nhỏ đặt giữa môi và nướu – chứa nicotine dạng bột, chất tạo hương vị, cellulose và các chất độn. Nicotine có thể được chiết xuất từ cây thuốc lá hoặc tổng hợp. Một số loại túi ngậm được quảng cáo với hàm lượng dưới 2 mg mỗi gói, trong khi nhiều loại khác chứa gần 50 mg hoặc cao hơn. Để so sánh, một điếu thuốc lá thông thường chứa khoảng 10–12 mg nicotine, trong đó chỉ khoảng 1–2 mg được hấp thụ. Túi ngậm 4 mg đã có thể cung cấp lượng nicotine tương đương một điếu thuốc, còn túi 8 mg trở lên cung cấp nhiều hơn đáng kể. Người dùng còn có thể sử dụng nhiều túi cùng lúc, làm tăng lượng nicotine hấp thụ lên mức nguy hiểm mà không nhận ra.

Về mặt răng miệng, việc sử dụng túi ngậm nicotine liên quan đến bệnh nha chu và các tổn thương trắng trên nướu. Nghiên cứu cho thấy phản ứng độc tố mạnh nhất xảy ra với các sản phẩm có hương vị, đặc biệt hương bạc hà và hương thuốc lá. Ngoài ra, một số sản phẩm túi ngậm còn phát hiện chứa nitrosamine đặc trưng của thuốc lá (chất gây ung thư), crom độc hại và formaldehyde. Đây là những chất có khả năng gây hại nghiêm trọng nếu tiếp xúc lâu dài.

Vì túi ngậm nicotine là sản phẩm tương đối mới, dữ liệu theo dõi dài hạn về tác động sức khỏe vẫn còn hạn chế. Hầu hết các nghiên cứu hiện có đều đến từ nguồn tài trợ của ngành công nghiệp, khiến việc đánh giá độc lập trở nên cấp thiết. Không thể đánh đồng việc thiếu bằng chứng dài hạn với việc sản phẩm “ít nguy hại”. Thực tế cho thấy nicotine dưới mọi hình thức đều duy trì tình trạng nghiện và mở rộng nguy cơ sử dụng ở cộng đồng.

Sử dụng kép – kết hợp túi ngậm nicotine với thuốc lá điếu hoặc các sản phẩm nicotine khác – đang trở thành xu hướng đáng lo ngại. Tại một số quốc gia, hơn ba phần tư thanh thiếu niên và người trẻ sử dụng túi ngậm nicotine cũng sử dụng ít nhất một sản phẩm thuốc lá khác. Xu hướng này không chỉ duy trì nghiện mà còn làm tăng tổng lượng nicotine hấp thụ, gia tăng nguy cơ sức khỏe tổng thể.

Không phải công cụ cai nghiện và nguy cơ mở rộng thị trường nicotine

Một số thông tin lan truyền cho rằng túi ngậm nicotine có thể hỗ trợ cai thuốc lá. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng độc lập và đáng tin cậy để khẳng định điều này. Việc một sản phẩm được cơ quan quản lý cho phép tiếp thị không đồng nghĩa với việc nó được công nhận là thuốc hoặc phương pháp cai nghiện. Thực tế, các sản phẩm này thường được tiếp thị như sản phẩm lối sống, gắn với du lịch, ăn uống, giải trí hoặc thậm chí tăng cường hiệu suất thể chất và nhận thức, thay vì là công cụ điều trị.

Ngành công nghiệp thuốc lá đang sử dụng ngôn ngữ “không khói”, “giảm rủi ro”, “thế hệ mới” để tạo khoảng cách với hình ảnh tiêu cực của thuốc lá truyền thống. Những thuật ngữ này có thể làm sản phẩm nghe hiện đại và sạch hơn, dù bằng chứng khoa học về mức độ an toàn vẫn chưa đầy đủ. Điểm chung của tất cả các sản phẩm này là chúng đều cung cấp nicotine – chất gây nghiện cao – vào cơ thể, duy trì hoặc mở rộng việc sử dụng nicotine thay vì giải quyết tận gốc vấn đề nghiện.

Trên toàn cầu, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm. Tại Việt Nam, con số này vượt 100.000 người mỗi năm, với tổn thất kinh tế ước tính chưa đầy đủ đã chiếm hơn 2% GDP. Việc các sản phẩm nicotine mới được đưa ra thị trường nhanh chóng, trước khi khung pháp lý hoàn thiện, càng làm gia tăng thách thức cho hệ thống y tế trong việc kiểm soát nghiện nicotine ở thế hệ trẻ.

Bảo vệ sức khỏe cộng đồng đòi hỏi nhận thức rõ ràng rằng sản phẩm có thể thay đổi hình thức, phương thức tiếp cận có thể tinh vi hơn, nhưng mục tiêu mở rộng sử dụng nicotine vẫn là mối đe dọa cần được giám sát chặt chẽ. Ưu tiên hàng đầu phải là ngăn chặn thanh thiếu niên tiếp cận các sản phẩm gây nghiện, đồng thời tăng cường thông tin khoa học độc lập để người dân hiểu đúng bản chất và rủi ro.