(sav.gov.vn) - Các sản phẩm chứa nicotine ngày nay không còn xuất hiện dưới hình ảnh điếu thuốc truyền thống với làn khói trắng. Thay vào đó, chúng được thiết kế nhỏ gọn, màu sắc bắt mắt, hương vị đa dạng từ dâu tây, xoài đến bạc hà kẹo ngọt, mang dáng dấp thiết bị công nghệ hoặc phụ kiện cá nhân. Sự thay đổi này tạo sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với giới trẻ, nhưng đằng sau là chiến lược dài hạn nhằm duy trì và mở rộng thị trường nicotine, với hệ quả sức khỏe nghiêm trọng.

Chiến lược tiếp thị tinh vi và nguy cơ bình thường hóa nicotine ở thanh thiếu niên

Hơn 75% thị trường túi ngậm nicotine toàn cầu hiện do ba tập đoàn thuốc lá lớn kiểm soát. Điều này cho thấy sự bùng nổ của sản phẩm không phải xu hướng tự nhiên, mà là kết quả của chiến lược được thúc đẩy có chủ đích. Các công ty tận dụng hệ thống sản xuất, phân phối, marketing và vận động chính sách đã xây dựng qua nhiều thập kỷ để mở rộng nhanh chóng.

Thông điệp tiếp thị nhấn mạnh “không khói”, “sử dụng kín đáo”, “mọi lúc mọi nơi”, kết hợp hương vị đa dạng và bao bì hiện đại. Trên mạng xã hội, các thương hiệu sử dụng người có tầm ảnh hưởng với lượng theo dõi từ hàng chục nghìn đến hàng triệu người để quảng bá. Hương vị đặc biệt hấp dẫn giới trẻ: ước tính khoảng 85% người dùng trẻ tuổi thích các túi ngậm có hương vị với nồng độ nicotine tương đối cao (6–10 mg). Các nghiên cứu chỉ ra rằng sản phẩm có hương vị thường liên quan đến việc sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm nicotine, làm tăng nguy cơ lệ thuộc.

Tại điểm bán lẻ, cả cửa hàng và trực tuyến, việc thiếu quy định chặt chẽ khiến giới trẻ dễ dàng tiếp cận. Kết quả nghiên cứu tại nhiều quốc gia cho thấy điểm bán lẻ là kênh trực tiếp nhất để tiếp cận người tiêu dùng ở mọi lứa tuổi. Khi sản phẩm được định vị như “người bạn đồng hành hằng ngày”, nicotine dần được bình thường hóa trong học tập, giao tiếp, vui chơi – những không gian mà thuốc lá truyền thống khó xuất hiện.

Ngôn ngữ “đổi mới”, “thế hệ mới”, “giảm rủi ro” được sử dụng để định hình nhận thức. Đây không phải hiện tượng mới. Trong lịch sử, ngành công nghiệp đã nhiều lần thay đổi tên gọi để tạo khoảng cách với hình ảnh tiêu cực của thuốc lá điếu. Tuy nhiên, dù tên gọi thế nào, bản chất vẫn là cung cấp nicotine gây nghiện cao, ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ ở trẻ em và thanh thiếu niên, duy trì tình trạng nghiện thay vì giải quyết nó.

Rủi ro sức khỏe và thách thức chính sách bảo vệ thế hệ trẻ

Việc sử dụng nicotine tiềm ẩn nhiều nguy cơ, đặc biệt ở người trẻ. Nicotine ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng học tập, ghi nhớ và chức năng điều hành của não. Ngắn hạn, túi ngậm nicotine liên quan đến bệnh nha chu và tổn thương trắng trên nướu. Một số sản phẩm chứa nitrosamine gây ung thư, crom độc hại và formaldehyde. Người dùng có thể tiêu thụ lượng nicotine nguy hiểm khi dùng túi hàm lượng cao hoặc nhiều túi cùng lúc.

Dữ liệu dài hạn còn hạn chế, và phần lớn nghiên cứu hiện có đến từ nguồn tài trợ của ngành, khiến việc đánh giá độc lập trở nên quan trọng. Không thể coi việc thiếu bằng chứng dài hạn là bằng chứng “giảm thiểu tác hại”. Sử dụng kép với các sản phẩm nicotine khác đang gia tăng, làm phức tạp thêm nguy cơ sức khỏe.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đang hành động sớm để ngăn chặn sự gia tăng sử dụng nicotine, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên. Chính sách cần phân biệt rõ sản phẩm nicotine thương mại với các liệu pháp thay thế nicotine được cấp phép điều trị. Khi một quốc gia siết chặt quản lý một sản phẩm, ngành công nghiệp thường nhanh chóng điều chỉnh chiến lược, thay đổi thuật ngữ và sử dụng lập luận về khoa học, đổi mới hay quyền lựa chọn để tham gia tranh luận chính sách.

Tại Việt Nam, thuốc lá mỗi năm cướp đi sinh mạng hơn 100.000 người và gây tổn thất kinh tế chiếm hơn 2% GDP. Việc nhận diện đúng chiến lược tiếp thị giúp mỗi người tỉnh táo hơn trong lựa chọn, đồng thời góp phần xây dựng chính sách kiểm soát hiệu quả. Ưu tiên hàng đầu là bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên khỏi tiếp cận các sản phẩm nicotine mới, tăng cường truyền thông để người dân hiểu đúng bản chất, và xây dựng khung pháp lý bao quát đủ để kiểm soát mọi sản phẩm cung cấp nicotine gây nghiện.

Sản phẩm có thể thay đổi hình thức, phương thức tiếp thị có thể tinh vi hơn, nhưng sức khỏe cộng đồng và quyền được lớn lên trong môi trường không bị dẫn dắt bởi sản phẩm gây nghiện của thế hệ trẻ luôn là giá trị cần đặt lên trên.