(sav.gov.vn) - Trên sân khấu và màn ảnh, điếu thuốc từng xuất hiện khá phổ biến như một chi tiết góp phần thể hiện tính cách và tâm lý nhân vật. Song trước những tác động tiêu cực của thuốc lá đối với sức khỏe và nhận thức của công chúng, việc kiểm soát hình ảnh thuốc lá trong các tác phẩm nghệ thuật ngày càng được quan tâm.

Bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Thực tế cho thấy, trong nhiều tác phẩm nghệ thuật trước đây, hình ảnh điếu thuốc thường được sử dụng như một đạo cụ nhằm khắc họa tính cách nhân vật hoặc thể hiện tâm trạng, hoàn cảnh sống. Từ hình tượng người đàn ông phong trần, cá tính mạnh cho tới những nhân vật mang tâm trạng cô đơn, bế tắc, thuốc lá từng xuất hiện khá phổ biến trên sân khấu và màn ảnh. 

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi những bằng chứng khoa học về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe ngày càng rõ ràng, việc duy trì hình ảnh này đang đặt ra nhiều vấn đề cần được xem xét.

Theo bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc phụ trách Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), việc diễn viên, ca sĩ sử dụng hình ảnh hút thuốc để thể hiện tính cách nhân vật hoặc cảm xúc trong quá trình biểu diễn có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến hành vi, lối sống của giới trẻ. Đặc biệt, khi những hình ảnh này xuất hiện thông qua các nghệ sĩ nổi tiếng hoặc các tác phẩm có sức lan tỏa lớn, nguy cơ tạo nên những nhận thức lệch lạc về thuốc lá càng gia tăng.

Không chỉ tác động đến nhận thức của giới trẻ, thuốc lá còn là nguyên nhân của nhiều bệnh lý nguy hiểm.

Dưới góc độ y tế, PGS.TS. Bác sỹ Lê Văn Quảng, Giám đốc Bệnh viện K cho biết: thuốc lá là yếu tố nguy cơ của hàng loạt bệnh ung thư nguy hiểm và là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu có thể phòng tránh được. Theo ông, khói thuốc lá chứa hàng nghìn chất hóa học độc hại, trong đó có hơn 70 tác nhân gây ung thư như Benzen, Ethylen Oxit, Vinyl Chloride, Asen (thạch tín)...

Những lo ngại này không chỉ xuất phát từ thực tiễn trong nước mà còn được nhiều tổ chức quốc tế cảnh báo, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải kiểm soát hình ảnh thuốc lá trong các sản phẩm văn hóa, giải trí. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đang kêu gọi các chính phủ xếp loại độ tuổi đối với những bộ phim có cảnh sử dụng thuốc lá nhằm ngăn ngừa trẻ em và thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc lá cũng như sử dụng các sản phẩm thuốc lá khác.

Theo báo cáo "Smoke-free movies: from evidence to action" của WHO, việc tiếp xúc với hình ảnh hút thuốc trong phim ảnh là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng thuốc lá. WHO cho rằng đây là vấn đề đáng lo ngại khi các sản phẩm giải trí ngày càng có sức lan tỏa mạnh mẽ tới giới trẻ.

Hoàn thiện hành lang pháp lý 

Trước những lo ngại nêu trên, Việt Nam cũng đã hoàn thiện các quy định nhằm kiểm soát hình ảnh thuốc lá trong các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật. Theo đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Thông tư 14/2024/TT-BVHTTDL quy định việc hạn chế sử dụng hình ảnh diễn viên sử dụng thuốc lá trong tác phẩm điện ảnh, sân khấu.

Thông tư nêu rõ, không sử dụng hình ảnh diễn viên hút thuốc lá trong tác phẩm điện ảnh, sân khấu, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt. Cụ thể, hình ảnh này được phép xuất hiện khi nhằm mục đích phê phán, lên án các hành vi vi phạm quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hoặc phục vụ yêu cầu nghệ thuật theo những tiêu chí, điều kiện được quy định tại Thông tư. Quy định được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ tác động tiêu cực của hình ảnh thuốc lá đối với công chúng, nhất là thanh thiếu niên, đồng thời vẫn bảo đảm không gian sáng tạo cần thiết cho hoạt động nghệ thuật.

Bên cạnh nguy cơ tác động tới nhận thức và hành vi của thanh thiếu niên, các chuyên gia cũng cảnh báo hình ảnh thuốc lá trong các sản phẩm văn hóa có thể bị lợi dụng như một hình thức quảng bá gián tiếp cho sản phẩm thuốc lá. Trong khi đó, pháp luật hiện hành đã có những quy định rất rõ ràng nhằm kiểm soát hoạt động này.

Luật Quảng cáo nghiêm cấm quảng cáo thuốc lá dưới mọi hình thức. Luật Thương mại cũng cấm khuyến mại hoặc sử dụng thuốc lá để khuyến mại dưới bất kỳ hình thức nào. Vì vậy, việc tăng cường các biện pháp hạn chế hình ảnh thuốc lá trong các tác phẩm nghệ thuật được xem là giải pháp cần thiết nhằm ngăn ngừa nguy cơ quảng bá trá hình cho sản phẩm thuốc lá.

Các quy định mới cũng nhận được sự đồng tình của nhiều văn nghệ sĩ và những người hoạt động trong lĩnh vực sân khấu, điện ảnh.

Nghệ sỹ Lệ Mỹ, diễn viên hài kịch cho rằng: nghệ thuật luôn có nhiều phương thức để khắc họa tâm lý, tính cách nhân vật mà không nhất thiết phải sử dụng hình ảnh điếu thuốc. Theo bà, một ánh mắt, một khoảng lặng hay những chi tiết dàn dựng tinh tế hoàn toàn có thể thay thế và thậm chí mang lại hiệu quả nghệ thuật cao hơn.

Cùng chung quan điểm, Nghệ sỹ Quang Khải của Nhà hát Cải lương Việt Nam cũng nhấn mạnh trách nhiệm xã hội của người nghệ sĩ. Theo ông, mỗi nghệ sĩ không chỉ làm nhiệm vụ sáng tạo nghệ thuật mà còn góp phần định hướng các giá trị văn hóa trong cộng đồng. Việc hạn chế hình ảnh hút thuốc trên sân khấu là hành động thiết thực nhằm xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.

Thực tế ở nhiều quốc gia trên thế giới, việc kiểm soát hình ảnh thuốc lá trong các sản phẩm văn hóa, giải trí đã trở thành xu hướng phổ biến nhằm hạn chế tác động tới thanh thiếu niên.

Tại Việt Nam, cùng với việc hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng cao trách nhiệm của nghệ sĩ, nhà sản xuất và đơn vị phát hành được xem là yếu tố quan trọng để giảm sức hấp dẫn của thuốc lá đối với giới trẻ.

Khi sức ảnh hưởng của các sản phẩm văn hóa ngày càng lớn, mỗi hình ảnh xuất hiện trên sân khấu hay màn ảnh đều có thể góp phần định hình nhận thức của công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Vì vậy, việc hạn chế hình ảnh thuốc lá không chỉ là yêu cầu của pháp luật mà còn là cách để nghệ thuật đồng hành cùng mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng./.