(sav.gov.vn) - Tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Chính phủ đề xuất cấm trưng bày thuốc lá; không được bán thuốc lá phía ngoài cổng trường học, cơ sở y tế trong phạm vi 100 m tính từ ranh giới khuôn viên gần nhất của cơ sở đó. Quy định này hướng tới mục tiêu hạn chế tình trạng hút thuốc lá mới và thúc đẩy người hút cai nghiện thuốc lá.

Vi phạm quy định về trưng bày, bán thuốc lá còn khá phổ biến

Theo Bộ Y tế, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành chưa quy định nghiêm cấm hành vi trưng bày.

Đồng thời, Luật quy định: “Người chịu trách nhiệm tại điểm bán của đại lý bán buôn, đại lý bán lẻ thuốc lá phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá không được trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá”.

Việc vẫn cho phép trưng bày bao, tút thuốc lá tương ứng với việc cho phép điểm bán quảng cáo mặt hàng thuốc lá, qua đó khuyến khích tiêu thụ và sử dụng thuốc lá. Quy định này mâu thuẫn với Điều 9 của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá - quy định cấm toàn diện các hình thức quảng cáo, khuyến mại và tài trợ.

Bên cạnh đó, chính sách này cũng không phù hợp với nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã cam kết tại Điều 13 của Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá (WHO FCTC), trong đó yêu cầu cấm toàn diện cả việc trưng bày.

Mặt khác, mặc dù Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 đã quy định mỗi điểm bán chỉ được phép trưng bày "không quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá". Tuy nhiên, tình trạng trưng bày quá một bao, một tút cho một sản phẩm thuốc lá tại điểm bán thuốc lá khá phổ biến.

Đối với việc thực hiện quy định cấm bán thuốc lá gần trường học, theo số liệu báo cáo của các tỉnh, thành phố, trong 10 năm qua trên cả nước đã phát hiện 3.102 cơ sở vi phạm các quy định về bán thuốc lá, có 2.952 trường hợp đã bị xử phạt, tổng số tiền phạt thu về là hơn 7 tỷ đồng.

Nghiên cứu về Thực trạng thực hiện quy định cấm quảng cáo, khuyến mại, tài trợ thuốc lá tại điểm bán lẻ thuốc lá năm 2024 do Trường Đại học Y tế công cộng thực hiện năm 2024 cho thấy: Tỷ lệ chủ cửa hàng đã bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi chiếm 30,5%.

Cấm triệt để trưng bày thuốc lá, không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi

Khắc phục tình trạng trên, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá quy định cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá. Khi cấp giấy phép bán thuốc lá cần có điều kiện về nơi trưng bày như phải có tủ đựng thuốc lá riêng, bảo đảm yêu cầu không chung, lẫn với hàng hoá khác; tủ có cửa, rèm, mành kéo che kín, bảo đảm không quan sát được bao thuốc khi đóng cửa tủ và phải thường xuyên đóng cửa tủ sau khi mở để lấy thuốc lá.

Theo đó, Dự thảo Luật quy định cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá; bổ sung khái niệm trưng bày thuốc lá tại khoản 10 Điều 2: “10. Trưng bày thuốc lá thông thường là việc bố trí, sản phẩm thuốc lá, bao bì thuốc lá, hình ảnh sản phẩm thuốc lá hoặc các hình thức để nhận diện nhãn hiệu thuốc lá tại địa điểm bán buôn, bán lẻ thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào để người tiêu dùng nhìn thấy….”.

Đối với quy định về bán thuốc lá, Dự thảo quy định: “Cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá thông thường phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, thực hiện kiểm tra căn cước, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID), hộ chiếu đối với trường hợp có nghi ngờ người dưới 18 tuổi mua thuốc lá;

Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được tổ chức, cho phép hoặc bán thuốc lá thông thường tại các địa điểm quy định tại Điều 11, Điều 12, trừ điểm a khoản 1 Điều 12 của Luật này; không được bán thuốc lá thông thường phía ngoài cổng cơ sở giáo dục, cơ sở y tế trong phạm vi 100 mét tính từ ranh giới khuôn viên gần nhất của cơ sở đó.”

Bộ Y tế cho biết, qua nghiên cứu kinh nghiệm của các nước trên thế giới và thực tiễn trong nước cho thấy cần thiết phải bổ sung quy định này nhằm hạn chế tình trạng hút thuốc lá mới và thúc đẩy người hút cai nghiện thuốc lá.

Tính đến cuối năm 2024, trên thế giới đã có 59 quốc gia ban hành quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Trong khu vực ASEAN có 5 nước đã cấm trưng bày, gồm Thái Lan, Brunei, Singapore, Lào và Malaysia.

Cân nhắc kỹ về tính khả thi

Từ góc độ Cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban đề nghị cân nhắc tính khả thi của quy định cấm triệt để hành vi trưng bày thuốc lá.

Theo đó, cần phân định rõ hành vi trưng bày bị cấm tại Luật này với hoạt động niêm yết giá, sử dụng tên thương mại hợp pháp theo Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Giá.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng đề nghị bổ sung đánh giá năng lực kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm của lực lượng quản lý thị trường tại cấp cơ sở, đặc biệt sau khi bãi bỏ chức năng thanh tra chuyên ngành y tế.

Về địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn, Dự thảo Luật bỏ cụm từ “Trường cao đẳng, đại học, học viện”. Cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc giữ nội dung như Luật hiện hành nhưng sửa tên thành “cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp” để phù hợp với Luật Giáo dục đại học và Luật Giáo dục nghề nghiệp.

Đối với quy định “không được bán thuốc lá phía ngoài cổng cơ sở giáo dục, cơ sở y tế trong phạm vi 100 m tính từ ranh giới khuôn viên gần nhất của cơ sở đó”, Thường trực Ủy ban nhận thấy, việc quy định phạm vi 100 mét là không khả thi trong điều kiện thực tế.

Về bản chất của quy định là hướng đến việc hạn chế học sinh tiếp cận với thuốc lá và ảnh hưởng của thuốc lá tại các cơ sở giáo dục, cơ sở y tế. Do đó, Thường trực Ủy ban đề nghị quy định theo hướng không được bán thuốc lá tại khu vực tiếp giáp với cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các biện pháp giám sát xung quanh các cơ sở này” – ông Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh.