Kiểm toán nhà nước
State audit office of VietNam
Ngày 24 tháng 4 năm 2026, tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 21/2026/QH16 về việc bổ sung dự toán thu Ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2024 và phê chuẩn quyết toán NSNN năm 2024.
Nghị quyết số 21/2026/QH16 là cơ sở để chính thức bổ sung dự toán thu NSNN năm 2024 và phê chuẩn quyết toán NSNN năm 2024, đồng thời tiếp tục đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng lập dự toán, chấp hành ngân sách và quyết toán ngân sách.
I. SỰ CẦN THIẾT BAN HÀNH
1. Cơ sở chính trị, pháp lý
Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 ngày 25/6/2025 quy định các nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước, thẩm quyền của Quốc hội trong việc quyết định dự toán ngân sách nhà nước, phân bổ ngân sách trung ương và phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước; đồng thời quy định yêu cầu quản lý ngân sách nhà nước thống nhất, công khai, minh bạch, tiết kiệm, hiệu quả và bảo đảm trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước.
Cùng với đó, hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước quy định việc lập, chấp hành, kế toán, kiểm toán và quyết toán ngân sách nhà nước phải được thực hiện đầy đủ, kịp thời, đúng quy định; dự toán, quyết toán và kết quả kiểm toán quyết toán ngân sách nhà nước phải được công khai, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý tài chính công. Do đó, việc Quốc hội ban hành Nghị quyết để điều chỉnh, bổ sung dự toán ngân sách nhà nước là cần thiết và đúng với quy định.
2. Cơ sở thực tiễn
Thực hiện Nghị quyết số 104/2023/QH15 của Quốc hội về dự toán ngân sách nhà nước năm 2024 và các nghị quyết có liên quan, Chính phủ, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp về tài chính - ngân sách nhà nước, chủ động điều hành chính sách tài khóa, góp phần hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh và khắc phục hậu quả thiên tai. Kết quả thực hiện ngân sách nhà nước năm 2024 đạt được nhiều kết quả tích cực; thu ngân sách nhà nước đạt 2.057.544 tỷ đồng, đạt 121% dự toán giao (tương ứng vượt 356.459 tỷ đồng), tăng 16,2% so với thực hiện năm 2023 (1.770.776 tỷ đồng), trong đó thu nội địa, thu từ dầu thô và thu cân đối từ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu đều vượt dự toán được giao.
Về chi ngân sách nhà nước, quyết toán 2.148.477 tỷ đồng, bằng 98,8% dự toán. Trong đó, chi đầu tư phát triển, quyết toán 720.862 tỷ đồng, bằng 106,4% dự toán giao. Chi thường xuyên, quyết toán 1.320.495 tỷ đồng, tăng 4,8% so với dự toán giao. Kết quả kiểm toán cho thấy, một số khoản chi sự nghiệp nguồn ngân sách trung ương đạt thấp so với dự toán (lĩnh vực giáo dục - đào tạo, dạy nghề đạt 76,7%; lĩnh vực văn hóa thông tin đạt 44,6%; lĩnh vực bảo vệ môi trường đạt 77%).
Tuy nhiên, công tác dự báo dự toán thu cân đối ngân sách địa phương chưa sát, dẫn đến có 19 địa phương có dự toán thu ngân sách địa phương năm 2024 giảm so với dự toán năm 2023 và được ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu để đảm bảo mặt bằng chi cân đối ngân sách địa phương nhưng thực tế thu vượt dự toán năm 2024, thậm chí có 13 địa phương có số tăng thu cao hơn số kinh phí ngân sách trung ương đã hỗ trợ.
Bên cạnh đó, tiến độ giải ngân vốn đầu tư phát triển và thực hiện một số chương trình mục tiêu quốc gia còn chậm, việc thực hiện một số kết luận, kiến nghị của Kiểm toán nhà nước chưa đầy đủ, kịp thời.
Từ thực tiễn trên, việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về bổ sung dự toán thu ngân sách nhà nước năm 2024 và phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024 là cần thiết, nhằm bảo đảm phản ánh đầy đủ kết quả thực hiện ngân sách nhà nước năm 2024; thực hiện thẩm quyền của Quốc hội trong quyết định và phê chuẩn các vấn đề về ngân sách nhà nước; đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực tài chính công và trách nhiệm giải trình của các cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan.
II. MỤC TIÊU XÂY DỰNG NGHỊ QUYẾT
1. Mục đích ban hành Nghị quyết
- Phê chuẩn chính thức số liệu quyết toán thu, chi NSNN năm 2024, giúp các cơ quan, đơn vị, địa phương chốt sổ sách kế toán tài chính đúng pháp luật.
- Đánh giá toàn diện kết quả chấp hành ngân sách, rút ra các tồn tại, hạn chế (như việc phân bổ dự toán chậm, giải ngân vốn đầu tư công, chi chuyển nguồn lớn...) để khắc phục cho các năm ngân sách tiếp theo.
- Đảm bảo minh bạch nguồn tài chính cho các chính sách lớn của Quốc gia (như nguồn cải cách chính sách tiền lương, đầu tư phát triển...).
III. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA NGHỊ QUYẾT
1. Bố cục của Nghị quyết
Nghị quyết số 21/2026/QH16 gồm 07 Điều:
- Điều 1: Quy định về bổ sung dự toán thu ngân sách nhà nước năm 2024
- Điều 2: Quy định về lập, chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024.
- Điều 3: Phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024
- Điều 4: Quy định về trách nhiệm, nhiệm vụ của Chính Phủ.
- Điều 5: Quy định về trách nhiệm, nhiệm vụ của Kiểm toán nhà nước
- Điều 6: Quy định về trách nhiệm, nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố.
- Điều 7: Quy định việc giám sát thực hiện.
Ban hành kèm theo Nghị quyết là các Phụ lục I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII chi tiết diễn giải cho việc phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước.
2. Nội dung cơ bản của Nghị quyết
(1) Bổ sung dự toán thu NSNN năm 2024 (Điều 1)
Quốc hội quyết định bổ sung dự toán thu NSNN năm 2024 (ngoài số đã được bổ sung tại Nghị quyết của UBTVQH) là 13.760 tỷ đồng, bao gồm tăng thu ngân sách trung ương và tăng thu ngân sách địa phương.
(2) Đánh giá về việc lập, chấp hành dự toán và quyết toán NSNN năm 2024 (Điều 2)
Quốc hội ghi nhận sự nỗ lực, chỉ đạo sát sao của Chính phủ trong điều hành chính sách tài khóa linh hoạt, đồng bộ với chính sách tiền tệ; ứng phó kịp thời với biến động thế giới và khắc phục thiên tai, mang lại các kết quả nổi bật:
- Hoàn thành xuất sắc chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2024: Đạt và vượt 15/15 chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2024;
- Tăng trưởng kinh tế cao: Tăng trưởng GDP đạt 7,09% (vượt mục tiêu 6,0% - 6,5% Quốc hội giao);
- An toàn nợ công được bảo đảm, các chỉ số đều giảm so với năm trước, nằm trong ngưỡng an toàn cho phép, củng cố uy tín và an ninh tài chính quốc gia: dư nợ công đạt 34,02% GDP, dư nợ Chính phủ đạt 31,76% GDP;
- Các chính sách an sinh xã hội, phúc lợi xã hội, chăm lo cho các đối tượng chính sách, người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, bị ảnh hưởng của thiên tai, dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe người dân được quan tâm thực hiện tốt.
Bên cạnh kết quả đạt được, Quốc hội thẳng thắn chỉ ra các tồn tại, hạn chế về kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách: (i) Lập dự toán thu, chi ngân sách nhà nước chưa sát thực tế; (ii) Một số Bộ, cơ quan trung ương và địa phương phân bổ, giao dự toán chậm, kéo dài, cũng như lập, xét duyệt, gửi báo cáo quyết toán chậm so với quy định; (iii) Giải ngân chi đầu tư phát triển, chi chương trình mục tiêu quốc gia còn chậm; (iv) Quy mô chi chuyển nguồn tiếp tục tăng; (v) Vẫn còn tình trạng phải điều chỉnh thông tin, số liệu thu, chi ngân sách sau thời gian chỉnh lý; (vi) Việc thực hiện các kết luận, kiến nghị của Kiểm toán nhà nước tại một số cơ quan, đơn vị chưa bảo đảm đầy đủ, kịp thời.
(3) Số liệu phê chuẩn quyết toán NSNN năm 2024 (Điều 3):
- Tổng số thu cân đối NSNN: 3.402.379 tỷ đồng (bao gồm cả số thu chuyển nguồn từ năm 2023 sang 2024, thu kết dư ngân sách địa phương và thu từ quỹ dự trữ tài chính).
- Tổng số chi cân đối NSNN: Được phê chuẩn theo các lĩnh vực chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, chi trả nợ lãi,... bảo đảm cân đối chi theo dự toán và nguồn thu thực tế.
- Tổng số kinh phí chuyển nguồn là 1.439.178 tỷ đồng.
(4) Các mục tiêu, nhiệm vụ và trách nhiệm trọng tâm trong thời gian tới (Điều 4, Điều 6 và Điều 7)
- Xử lý nghiêm trách nhiệm và khắc phục triệt để tồn tại:Rà soát, làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm của người đứng đầu, các tập thể, cá nhân có vi phạm trong việc lập, phân bổ, chấp hành dự toán và quyết toán NSNN năm 2024. Khắc phục triệt để tình trạng lập dự toán không sát thực tế, phân bổ dự toán chậm, cũng như tiến độ giải ngân vốn đầu tư công và các chương trình mục tiêu quốc gia còn kéo dài.
- Siết chặt quản lý tạm ứng, chi chuyển nguồn và quỹ tiền lương: Trong năm 2026, xử lý và thu hồi dứt điểm các khoản tạm ứng chi NSNN đã quá thời hạn; áp dụng chế tài nghiêm khắc đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm. Kiên quyết kiểm soát chặt chẽ chi chuyển nguồn; quản lý, bảo toàn và sử dụng đúng mục đích nguồn kinh phí cải cách tiền lương chưa sử dụng.
- Giải quyết nợ đọng và đẩy mạnh phòng, chống lãng phí: Rà soát, xác định chính xác để xử lý dứt điểm nợ đọng xây dựng cơ bản. Đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong quản lý, sử dụng ngân sách và tài sản công.
(5) Trách nhiệm, nhiệm vụ của Kiểm toán nhà nước (Điều 5)
Tại Nghị quyết số 21/2026/QH16, Quốc hội giao Kiểm toán nhà nước thực hiện 06 nhóm nhiệm vụ trọng tâm nhằm siết chặt kỷ luật, kỷ cương tài chính công. Theo đó, Kiểm toán nhà nước chịu trách nhiệm theo dõi, đôn đốc các Bộ, ngành và địa phương thực hiện nghiêm túc, khẩn trương các kết luận, kiến nghị đã ban hành. Đơn vị sẽ tập trung kiểm tra các khoản chi chuyển nguồn, kiên quyết xử lý và thu hồi về ngân sách các khoản kinh phí quá thời hạn giải ngân, không còn nhu cầu sử dụng hoặc chuyển nguồn sai quy định từ năm 2024, 2025 trở về trước. Nhằm tăng cường tính răn đe và minh bạch, Nghị quyết yêu cầu Kiểm toán nhà nước không chỉ công khai kết quả kiểm toán theo quy định, mà phải đăng tải công khai danh sách các tổ chức, cá nhân chây ỳ, không thực hiện kiến nghị kiểm toán.
Bên cạnh đó, chất lượng công tác kiểm toán tiếp tục được nâng cao thông qua việc chủ động hoàn thành kiểm toán quyết toán trước thời điểm cấp có thẩm quyền phê chuẩn; trong đó Báo cáo kiểm toán phải chỉ rõ các khoản chi không đủ điều kiện quyết toán để Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp làm căn cứ loại bỏ. Kiểm toán nhà nước cũng phối hợp chặt chẽ với Chính phủ để chuẩn hóa số liệu quyết toán theo Luật Ngân sách nhà nước, đồng thời có trách nhiệm báo cáo toàn bộ kết quả thực hiện các nhiệm vụ này trước Quốc hội tại kỳ họp trình Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách năm 2025. Sự vào cuộc quyết liệt của Kiểm toán nhà nước theo Điều 5 chính là giải pháp quan trọng nhằm chống lãng phí, thất thoát tài sản công.
Lượt xem: 17
