(sav.gov.vn) - Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đề xuất nhiều giải pháp nhằm kiểm soát chặt hoạt động kinh doanh, hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá của giới trẻ và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đáng chú ý, các đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe và nâng độ tuổi tối thiểu được mua, sử dụng thuốc lá đang thu hút sự quan tâm tại nghị trường Quốc hội.

Lấp khoảng trống trong kiểm soát thuốc lá

Tại phiên thảo luận ngày 21/10/2026, các đại biểu Quốc hội tập trung góp ý nhiều nội dung của dự thảo Luật, trong đó có việc cụ thể hóa các quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và tăng cường kiểm soát hoạt động quảng bá, kinh doanh thuốc lá.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Theo đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng), nếu đã cấm quảng cáo thuốc lá thì cần tránh để việc trưng bày trở thành hình thức quảng cáo trá hình. Thuốc lá xuất hiện nổi bật tại quầy hàng, cửa hàng tiện lợi có thể thu hút sự chú ý và gia tăng khả năng tiếp cận của người tiêu dùng, nhất là giới trẻ.

Thực tế, cấm quảng cáo nhưng vẫn để sản phẩm phô bày rộng rãi có thể làm giảm hiệu quả của chính sách kiểm soát thuốc lá. Vì vậy, quy định cấm trưng bày, nếu được hoàn thiện theo hướng rõ ràng và khả thi, sẽ góp phần hạn chế sự hiện diện của thuốc lá tại các điểm bán, đồng thời thu hẹp cơ hội tiếp thị gián tiếp.

Bên cạnh đó, chính sách thuế và giá cũng được đặt ra như một công cụ quan trọng. Theo số liệu được đại biểu nêu tại phiên thảo luận, tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá ở Việt Nam khoảng 36%. Đại biểu đề nghị tiếp tục điều chỉnh chính sách thuế theo hướng hạn chế khả năng chi trả, qua đó góp phần giảm tiêu dùng thuốc lá.

Đáng chú ý, việc hoàn thiện quy định đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cũng nhằm hạn chế nguy cơ các sản phẩm thuộc diện cấm tiếp tục lưu thông dưới những hình thức khác nhau. Điều này đòi hỏi quy định pháp luật phải xác định rõ phạm vi điều chỉnh, trách nhiệm quản lý và cơ chế xử lý vi phạm, tránh phát sinh khoảng trống trong thực thi.

Tăng cảnh báo sức khỏe, bảo vệ người trẻ

Cùng với kiểm soát hoạt động kinh doanh, dự thảo và các ý kiến tại nghị trường đặt ra yêu cầu tăng cường cảnh báo về tác hại của thuốc lá. Theo đề xuất được nêu trong quá trình thảo luận, diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá cần được nâng lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính; cơ quan thẩm tra cũng đề nghị xem xét lộ trình tăng lên mức 85%–100%.

Việc mở rộng diện tích cảnh báo sẽ giúp thông tin về nguy cơ sức khỏe trở nên nổi bật hơn, đồng thời thu hẹp không gian dành cho hình ảnh thương mại của sản phẩm. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào nội dung, hình ảnh cảnh báo và việc thực hiện thống nhất trên thị trường.

Một đề xuất khác là nâng độ tuổi tối thiểu được mua và sử dụng thuốc lá từ 18 lên 21 tuổi. Tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) dẫn mô hình đánh giá của Viện Y học Mỹ năm 2015, theo đó việc nâng độ tuổi tối thiểu lên 21 có thể giúp giảm tỷ lệ hút thuốc khoảng 12%. Đây là kết quả mô hình được viện dẫn, không phải mức giảm đã được xác nhận tại Việt Nam.

Đề xuất này hướng tới kéo dài thời gian bảo vệ người trẻ trước nguy cơ hình thành thói quen hút thuốc và lệ thuộc nicotine. Để phát huy hiệu quả, quy định cần đi kèm cơ chế kiểm tra độ tuổi, trách nhiệm của người bán và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Tính cấp thiết của việc siết chặt kiểm soát thuốc lá còn thể hiện qua gánh nặng sức khỏe và kinh tế. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Việt Nam có hơn 15 triệu người hút thuốc; các bệnh liên quan đến thuốc lá gây hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm. Thiệt hại kinh tế do thuốc lá được ước tính khoảng 108.000 tỷ đồng mỗi năm.

Những con số này cho thấy tác hại của thuốc lá không chỉ là vấn đề sức khỏe cá nhân mà còn tạo sức ép lớn đối với hệ thống y tế và sự phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, hoàn thiện pháp luật cần đi đôi với nâng cao nhận thức cộng đồng, hỗ trợ cai nghiện và xây dựng môi trường không khói thuốc.

Tuy nhiên, như ý kiến của đại biểu Phạm Thúy Chinh (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) tại nghị trường, việc bổ sung các quy định cấm cần gắn với điều kiện bảo đảm thực hiện, tránh tình trạng quy định chặt nhưng thiếu nguồn lực giám sát, xử lý vi phạm.

Từ kiểm soát trưng bày, tăng cảnh báo sức khỏe đến bảo vệ người trẻ, các đề xuất sửa đổi Luật cho thấy định hướng tăng cường phòng ngừa và kiểm soát thuốc lá một cách toàn diện hơn. Điều quan trọng là những quy định sau khi được hoàn thiện không chỉ rõ về mặt pháp lý mà còn phải khả thi trong thực tế, góp phần giảm tỷ lệ hút thuốc, hạn chế bệnh tật và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.