(sav.gov.vn) - Theo các chuyên gia y tế, thuốc lá không chỉ là vấn đề của riêng người hút mà đang trở thành gánh nặng sức khỏe quốc gia. Vì vậy, Việt Nam cần những bước đi quyết liệt hơn trong kiểm soát thuốc lá. Đặc biệt, cuộc chiến chống thuốc lá cần sự vào cuộc của toàn xã hội - từ nhà quản lý, ngành y tế, gia đình, nhà trường cho tới chính mỗi người dân.

Tác hại của thuốc lá ảnh hưởng tới thế hệ tương lai ngay từ trong bào thai 

Hưởng ứng Ngày Thế giới Không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia Không Thuốc lá năm 2026, Bệnh viện Bạch Mai đã tổ chức Hội thảo “Chia sẻ kinh nghiệm trong công tác tư vấn và điều trị nghiện thuốc lá”, với sự tham dự của các đại biểu tại hơn 100 điểm cầu trực tuyến thuộc 34 tỉnh, thành phố cùng các chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Vũ Văn Giáp - Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, thuốc lá không chỉ là vấn đề của riêng người hút mà đang trở thành gánh nặng sức khỏe quốc gia.

Các bệnh lý do hút thuốc và hít phải khói thuốc gây ra vô cùng nặng nề như đột quỵ não, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, bệnh tim thiếu máu cục bộ, nhiều loại ung thư… Thậm chí, tác hại của thuốc lá còn ảnh hưởng tới thế hệ tương lai ngay từ trong bào thai thông qua chất lượng tinh trùng, trứng và môi trường phát triển của thai nhi.

Vì vậy, Việt Nam cần những bước đi quyết liệt hơn trong kiểm soát thuốc lá, tương tự xu hướng lập pháp đang diễn ra trên thế giới. “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc mà Đảng và Nhà nước đang hướng tới chỉ có thể thành công khi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, có đủ sức khỏe thể chất, tinh thần và năng lực sáng tạo để cống hiến cho đất nước” - PGS.TS Vũ Văn Giáp nhấn mạnh.

PGS.TS Vũ Văn Giáp thông tin, Bệnh viện Bạch Mai đang phối hợp với Bộ Y tế, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cùng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xây dựng đề xuất: công dân sinh từ ngày 01/01/2010 trở đi sẽ không bao giờ được phép mua hoặc sử dụng thuốc lá.

"Đây là bước đi mang tính lịch sử nhằm bảo vệ thế hệ trẻ khỏi sự lệ thuộc nicotine và các hệ lụy sức khỏe lâu dài," ông nhấn mạnh.

Tại hội thảo, TS. Angela Pratt - Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam cho rằng chủ đề Ngày Thế giới Không thuốc lá năm nay "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo" đã phản ánh đúng bản chất của ngành công nghiệp thuốc lá hiện đại.

"Thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine đang được thiết kế để hấp dẫn người trẻ, khiến họ thử sử dụng, rồi nghiện và lệ thuộc lâu dài" bà nói.

Theo đại diện WHO, nhiều quốc gia đang chuyển từ tư duy "kiểm soát thuốc lá" sang mục tiêu "chấm dứt đại dịch thuốc lá" (tobacco endgame). WHO đánh giá cao những bước đi mạnh mẽ của Việt Nam trong việc cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025 và cải cách chính sách thuế thuốc lá.

Nếu lộ trình tăng thuế thuốc lá được thực hiện hiệu quả, đến năm 2031 Việt Nam có thể giảm khoảng 2,1 triệu người hút thuốc và cứu sống hơn 700.000 người trong những thập kỷ tới - TS Angela Pratt dẫn số liệu dự báo, đồng thời bày tỏ quan điểm ủng hộ định hướng xây dựng "thế hệ không thuốc lá" tại Việt Nam.

Cần những chính sách kiểm soát thuốc lá mạnh mẽ để bảo vệ thế hệ trẻ

Một trong những nội dung được quan tâm nhất tại Hội thảo là sự gia tăng đáng báo động của thuốc lá điện tử trong giới trẻ. Theo các số liệu điều tra, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh 13-17 tuổi đã tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. PGS.TS. Phan Thu Phương - Viện trưởng Viện Hô hấp Bạch Mai, Bệnh viện Bạch Mai cho rằng đây là tín hiệu rất đáng lo ngại.

“Thanh thiếu niên là nhóm tuổi chưa hoàn thiện đầy đủ về nhận thức và tâm lý, rất dễ bị tác động bởi quảng cáo, xu hướng và sự tò mò. Những chính sách kiểm soát thuốc lá mạnh mẽ hiện nay là hoàn toàn cần thiết để bảo vệ thế hệ trẻ” - TS. Phan Thu Phương nói.

Trước quan điểm cho rằng thuốc lá điện tử “ít hại hơn” hay có thể hỗ trợ cai thuốc, PGS.TS. Phan Thu Phương khẳng định đây là nhận thức sai lầm.

“Các nhà sản xuất thường đánh vào tâm lý muốn né tránh tác hại của thuốc lá truyền thống để quảng bá thuốc lá thế hệ mới. Nhưng thực tế, những sản phẩm này không hề an toàn” – bà Phương nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, dù xuất hiện chưa lâu, thuốc lá điện tử đã được ghi nhận gây nhiều tác động nguy hiểm lên tim mạch, hô hấp, thần kinh, miễn dịch và sức khỏe tâm thần. Nhiều dạng tổn thương mới thậm chí chưa từng xuất hiện ở thuốc lá truyền thống.

TS.BS. Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, Việt Nam đang đi rất đúng hướng khi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi năm nay đề xuất hai giải pháp: Không tạo ra người hút thuốc lá mới (cấm người sinh từ năm 2010 trở đi hút thuốc lá và cấm bán cho đối tượng này) và  quyết liệt các biện pháp để giúp người đang hút thuốc lá bỏ hoặc giảm càng nhiều càng tốt.

Đặc biệt ông chia sẻ, trong khi cả đất nước, cả dân tộc luôn nêu cao tinh thần và phấn đấu bằng mọi cách để “Trẻ em hôm nay - thế giới ngày mai” thì các tập đoàn thuốc lá trên thế giới lại đã và đang làm điều ngược lại, chống lại công cuộc bảo vệ thế hệ tương lai của đất nước chúng ta. 

Các tập đoàn thuốc lá toàn cầu họ tuyên bố phương châm chỉ đạo và hành động như “Trẻ em hôm nay là những khách hàng hút thuốc tiềm năng của ngày mai. Hầu hết những người hút thuốc lá hiện tại đã bắt đầu hút thuốc lá ngay từ rất trẻ”. Hoặc “Chúng ta (tập đoàn thuốc lá) muốn những người nam giới, nữ giới ở trường học hút thuốc lá. Họ tạo ra phong cách và bắt trước nhau rất nhanh. Chúng ta bán thuốc lá cho họ thì họ sẽ trở thành khách hàng suốt đời của chúng ta”.

Như vậy, Việt Nam cấm các thế hệ trẻ, thế hệ tương lai hút thuốc lá và cấm bán thuốc lá cho các đối tượng thuộc các thế hệ trẻ và tương lai lại càng đúng đắn.

Trong khi đó, ThS. Bùi Thị Thu Hà - đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhấn mạnh, cơ sở y tế đóng vai trò then chốt trong phòng, chống tác hại thuốc lá, từ xây dựng môi trường không khói thuốc, sàng lọc người hút thuốc, tư vấn cai nghiện đến truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là nhiệm vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm đạo đức của cơ sở y tế.

Các chuyên gia cũng thống nhất rằng, cuộc chiến chống thuốc lá cần sự vào cuộc của toàn xã hội - từ nhà quản lý, ngành y tế, gia đình, nhà trường cho tới chính mỗi người dân.

Không chỉ là diễn đàn chuyên môn, Hội thảo còn phát đi thông điệp mạnh mẽ về một “thế hệ không thuốc lá”, trong bối cảnh thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang len lỏi ngày càng sâu vào giới trẻ Việt Nam.