(BKTO) - Từ kết quả kiểm toán việc thực hiện chính sách, chế độ đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động (sau đây gọi tắt là CBCCVC) trong thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo Nghị định số 178/2024/NĐ-CP và Nghị định số 67/2025/NĐ-CP của Chính phủ, Kiểm toán nhà nước (KTNN) đã đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, cơ quan Trung ương, địa phương khẩn trương tổ chức thanh tra, kiểm tra, rà soát toàn diện các trường hợp được giải quyết chính sách nhưng chưa được KTNN kiểm toán chi tiết để phát hiện, xử lý nghiêm các vi phạm, sai sót theo quy định hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định xử lý, đảm bảo không gây thất thoát, lãng phí ngân sách nhà nước...

Ngay sau khi tổng hợp kết quả kiểm toán việc thực hiện chính sách, chế độ đối với CBCCVC trong thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo Nghị định số 178/2024/NĐ-CP và Nghị định số 67/2025/NĐ-CP của Chính phủ, KTNN đã có báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ, trong đó nêu rõ những kết quả đạt được, đồng thời chỉ ra một số vấn đề vi phạm, sai sót đáng chú ý và kiến nghị giải pháp chấn chỉnh.

Kịp thời cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước

Theo KTNN, việc thực hiện chính sách, chế độ đối với CBCCVC trong thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo Nghị định số 178/2024/NĐ-CP và Nghị định số 67/2025/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 178/2024/NĐ-CP được ban hành đã kịp thời cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị gắn với cơ cấu lại đội ngũ CBCCVC.

Các quy định đã tạo hành lang pháp lý vững chắc cho các cơ quan, đơn vị và địa phương triển khai đồng bộ việc sắp xếp tổ chức, giải quyết chế độ, chính sách đối với các trường hợp chịu tác động của quá trình tinh gọn bộ máy, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện trên phạm vi cả nước.

Trên cơ sở kết quả kiểm toán chọn mẫu tại một số bộ, cơ quan trung ương, địa phương, KTNN đã nêu bật một số kết quả đạt được.

Thứ nhất, thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước và quy định, hướng dẫn của Trung ương về chính sách thực hiện tinh giản biên chế, các bộ, cơ quan trung ương, địa phương đã kịp thời xây dựng kế hoạch triển khai, thành lập hoặc giao nhiệm vụ cho các bộ phận chuyên trách tham mưu thực hiện; ban hành văn bản hướng dẫn thuộc thẩm quyền; tổ chức phổ biến chính sách đến các cơ quan, đơn vị trực thuộc, tạo cơ sở để việc triển khai thực hiện được thống nhất. Đồng thời, các đơn vị đã kịp thời ban hành tiêu chí đánh giá CBCCVC thuộc phạm vi quản lý làm cơ sở xác định đối tượng phải nghỉ việc do sắp xếp.

Thứ hai, việc rà soát, xác định đối tượng và xây dựng phương án sắp xếp nhân sự cơ bản được các bộ, cơ quan trung ương, địa phương thực hiện đồng bộ với quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy. Các bộ, cơ quan trung ương, địa phương đã tiến hành rà soát biên chế, đánh giá hiện trạng đội ngũ CBCCVC, trên cơ sở đó xác định các trường hợp thuộc diện áp dụng chính sách, xây dựng phương án bố trí, điều động, nghỉ hưu trước tuổi hoặc nghỉ thôi việc theo quy định. Việc gắn công tác tinh giản biên chế với phương án tổ chức lại bộ máy đã góp phần bảo đảm tính liên thông giữa sắp xếp tổ chức và cơ cấu lại nguồn nhân lực, hạn chế tình trạng xử lý biên chế mang tính cơ học. 

Thứ ba, nhiều bộ, cơ quan trung ương, địa phương đã chủ động bố trí nguồn lực, hướng dẫn hồ sơ, thủ tục và giải quyết chế độ cho các đối tượng đủ điều kiện theo quy định. Chính sách hỗ trợ được thiết kế theo hướng bảo đảm quyền lợi của người nghỉ hưu trước tuổi, nghỉ thôi việc hoặc thôi giữ chức vụ, qua đó tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, đồng thời góp phần ổn định tâm lý của đội ngũ CBCCVC trong quá trình chuyển đổi.

Thứ tư, công tác phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình triển khai từng bước được tăng cường. Các cơ quan nội vụ, tài chính, bảo hiểm xã hội và các đơn vị sử dụng lao động đã phối hợp trong việc rà soát đối tượng, thẩm định hồ sơ, xác định kinh phí và thực hiện chi trả chế độ, góp phần rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ và bảo đảm việc thực hiện chính sách theo đúng trình tự, thủ tục quy định. 

Thứ năm, việc triển khai chính sách đã hỗ trợ quá trình cơ cấu lại đội ngũ CBCCVC theo yêu cầu của việc sắp xếp tổ chức bộ máy. Nhiều đơn vị, việc giải quyết chế độ đối với các trường hợp nghỉ hưu trước tuổi hoặc nghỉ thôi việc đã tạo điều kiện để thực hiện điều chỉnh cơ cấu nhân sự, bố trí lại vị trí việc làm, từng bước khắc phục tình trạng chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ và sử dụng biên chế chưa phù hợp. Đây là cơ sở để các cơ quan tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, nâng cao chất lượng đội ngũ và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực trong khu vực công. Qua sàng lọc, cơ cấu lại đã góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ.

Qua kiểm toán phát hiện nhiều vi phạm, sai sót cần xử lý

Từ thực tế kiểm toán, KTNN đã tổng hợp một số vấn đề vi phạm, sai sót liên quan đến công tác ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện; công tác thẩm định, phê duyệt đối tượng tinh giản biên chế; công tác thực hiện chi trả cho các đối tượng hưởng chính sách.

Cụ thể, một số địa phương chưa ban hành văn bản hướng dẫn các tiêu chí, cụ thể hóa quy định tại Điều 6 Nghị định số 178/2024/NĐ-CP để các đơn vị thuộc phạm vi quản lý thống nhất trong việc rà soát, đánh giá, lựa chọn đối tượng (bao gồm cả đối tượng phải nghỉ qua rà soát, đánh giá và đối tượng nghỉ theo nguyện vọng) theo đúng yêu cầu tại khoản 1 Điều 9 Nghị định số 178/2024/NĐ-CP.

Điều này dẫn đến chưa có định hướng cụ thể trong việc xác định đối tượng phải nghỉ việc do sắp xếp, tổ chức bộ máy và giữ người có năng lực, trình độ, kinh nghiệm, thành tích tốt và thời gian công tác dài để tiếp tục làm việc. Một số cơ quan, đơn vị chưa ban hành tiêu chí đánh giá CBCCVC hoặc ban hành tiêu chí đánh giá nhưng chưa lấy ý kiến tập thể lãnh đạo cấp ủy, chính quyền cùng cấp; hoặc ban hành tiêu chí nhưng chưa căn cứ chức năng, nhiệm vụ và đặc thù của đơn vị để cụ thể các tiêu chí thành phần đối với từng nhóm tiêu chí đánh giá, xác định mức độ đáp ứng đối với từng tiêu chí thành phần để làm cơ sở rà soát, đánh giá, sàng lọc, lựa chọn đối tượng; chưa tiến hành thực hiện rà soát tổng thể chất lượng CBCCVC để xác định đối tượng phải nghỉ việc do sắp xếp tổ chức bộ máy theo đúng hướng dẫn tại khoản 2 Điều 17 Nghị định số 178/2024/NĐ-CP, do đó việc xác định các đối tượng không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, không đáp ứng tiêu chuẩn của vị trí việc làm phải nghỉ việc do sắp xếp tổ chức máy. 

Trong công tác thẩm định, phê duyệt đối tượng tinh giản biên chế, vấn đề được KTNN phát hiện là một số đơn vị, địa phương phê duyệt đối tượng nghỉ thôi việc, nghỉ hưu trước tuổi do “không đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, không đáp ứng trình độ đào tạo theo tiêu chuẩn chuyên môn, nghiệp vụ của vị trí việc làm hiện đảm nhiệm sau sắp xếp” trong khi hồ sơ cá nhân và đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ 3 năm liền kề các cá nhân đều hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên; phê duyệt cho nghỉ chế độ đối với các trường hợp được Hội đồng đánh giá ở mức Đạt yêu cầu nhưng còn hạn chế trở lên hoặc còn 10 năm công tác nhưng đánh giá nhận xét 03 năm liền kề đều hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên chưa phù hợp quy định tại Công văn số 4177/BNV-TCBC ngày 23/6/2025 về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 178/2024/NĐ-CP và Nghị định số 67/2025/NĐ-CP của Chính phủ làm phát sinh rủi ro giải quyết chế độ chưa đúng đối tượng.

Qua kiểm toán, KTNN phát hiện 43 trường hợp tại tỉnh Đồng Nai, 7 trường hợp tại tỉnh Lâm Đồng, 45 trường hợp tại tỉnh Đắk Lắk, 03 trường hợp tại tỉnh Gia Lai và một số trường hợp tại các đơn vị của Thành phố Hồ Chí Minh được đánh giá hoàn thành nhiệm vụ 3 năm liền kề hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên song vẫn được phê duyệt là đối tượng tinh giản biên chế.

Cùng với đó là vấn đề cho nghỉ việc và hưởng chế độ theo Nghị định số 178/2024/NĐ-CP chưa phù hợp quy định. Trong đó có trường hợp công chức giữ chức danh lãnh đạo, quản lý tại các đơn vị chịu sự tác động trực tiếp của việc sắp xếp nhưng số lượng công chức lãnh đạo, quản lý không cao hơn so với quy định. CBCCVC tại đơn vị không trực tiếp thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, không đúng quy định tại điểm a khoản 1 Mục II Công văn số 1814/BNV-TCBC ngày 26/4/2025 của Bộ Nội vụ. Có các trường hợp nghỉ do sức khỏe không đảm bảo yêu cầu công việc nhưng hồ sơ chưa đầy đủ làm cơ sở xem xét giải quyết. Có trường hợp công chức, viên chức không đạt tiêu chuẩn về bằng cấp phục vụ công tác chuyên môn không thuộc các trường hợp được tinh giản theo hướng dẫn tại điểm 1 Công văn số 4177/BNV-TCBC ngày 23/6/2025 của Bộ Nội vụ. Nhiều trường hợp hồ sơ phê duyệt chưa có đầy đủ cơ sở xác định hoặc chưa đảm bảo theo quy định tại Công văn số 4177/BNV-TCBC ngày 23/6/2025 của Bộ Nội vụ. 

KTNN xác định có tình trạng phê duyệt cho nghỉ theo chế độ đối với một số trường hợp chưa phù hợp quy định như: còn trên 5 năm công tác trong khi số biên chế của đơn vị chưa đảm bảo hoặc không vượt khung biên chế quy định; cho nghỉ hưu trước tuổi đối với đối tượng làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn nhưng chưa rà soát số năm làm việc tại địa bàn này có đủ điều kiện để được giải quyết nghỉ; phê duyệt thời điểm được nghỉ sau ngày 01/9/2025 không đúng Kết luận số 183-KL/TW ngày 01/8/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tích cực triển khai vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chuyển mạnh cấp cơ sở sang chủ động nắm, điều hành kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh và Văn bản số 6383/BNV-TCBC ngày 13/8/2025 của Bộ Nội vụ về thực hiện Kết luận số 183-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; phê duyệt cho nghỉ việc nhưng chưa có hồ sơ thể hiện đánh giá người lao động nghỉ việc dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ trong 03 năm gần nhất theo các tiêu chí đánh giá quy định tại Điều 6 Nghị định số 178/2024/NĐ-CP của Chính phủ. 

Cùng với đó là tình trạng phê duyệt nghỉ chế độ sau ngày 01/7/2025 cho một số trường hợp đủ điều kiện được nghỉ thôi việc hoặc nghỉ hưu trước tuổi tại thời điểm thực hiện bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp (ngày 01/7/2025), làm thay đổi nhóm chính sách được hưởng.

KTNN phát hiện tại tỉnh Đắk Lắk có 33 trường hợp chuyển từ nghỉ thôi việc (nếu nghỉ trước ngày 01/7/2025) sang nghỉ hưu trước tuổi; 17 trường hợp chuyển từ nghỉ hưu trước tuổi (thuộc chế độ, chính sách còn trên 05 năm đến đủ 10 năm) sang nghỉ hưu trước tuổi (thuộc chế độ, chính sách còn từ đủ 02 năm đến đủ 05 năm) làm thay đổi chính sách được hưởng.

Ngoài ra, một số đơn vị không thực hiện đánh giá, xếp loại đối với toàn bộ CBCCVC theo các tiêu chí đã ban hành để làm cơ sở xác định đối tượng phải nghỉ việc do sắp xếp theo quy định mà chỉ đánh giá đối với CBCCVC có đơn xin nghỉ hưởng chính sách hoặc sử dụng kết quả đánh giá công chức hàng năm để làm cơ sở xem xét; không giải quyết thôi việc ngay cho viên chức khi các đơn vị sự nghiệp kết thúc hoạt động mà chuyển lao động dôi dư về đơn vị khác trước khi giải quyết chính sách là chưa đúng hướng dẫn tại Công văn 4177/BNV-TCBC. 

Liên quan đến việc thực hiện chi trả cho các đối tượng hưởng chính sách, KTNN nêu rõ, một số đơn vị xác định tiền lương tháng hiện hưởng để xác định kinh phí chi trả bao gồm cả một số khoản phụ cấp chưa đúng quy định; tính thừa phần kinh phí trợ cấp 03 tháng tiền lương hiện hưởng để tìm việc làm đối với đối tượng là viên chức/người lao động có đóng bảo hiểm thất nghiệp; tính sai số học, thanh toán sai so với quyết định nghỉ hưu; xác định tiền trợ cấp hưu trí 1 lần không đúng với thời gian được hưởng, thời gian đóng BHXH; sử dụng ngân sách nhà nước để chi trả mà chưa sử dụng nguồn kinh phí của đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi thường xuyên; còn trường hợp địa phương đã phát hiện chi trả không đúng đối tượng nhưng chưa thu hồi được hết số kinh phí đã chi trả, chuyển nguồn kinh phí thực hiện chính sách còn dư chưa phù hợp quy định; một số trường hợp được phê duyệt nghỉ chế độ hưởng nghỉ hưu từ 01/7/2025 nhưng vẫn được chi trả lương và các chính sách an sinh xã hội tháng 7/2025. 

KTNN cũng phát hiện có trường hợp đơn vị tiếp quản chưa được bàn giao đầy đủ hồ sơ quan đến việc thực hiện chính sách sau sắp xếp (như tại Văn phòng UBND tỉnh Đồng Nai, công tác bàn giao sổ sách, chứng từ kế toán thực hiện 06 tháng đầu năm của tỉnh Bình Phước cũ chưa hoàn thành, đơn vị không có hồ sơ, nội dung chi chi tiết của các khoản kinh phí 27.547,4 triệu đồng chi thực hiện chính sách tinh giảm biên chế theo Nghị định số 178/2024/NĐ-CP phát sinh trước ngày 01/7/2025 của Văn phòng UBND tỉnh Bình Phước cũ). Có đơn vị không cung cấp được đầy đủ hồ sơ làm cơ sở xác định kinh phí chi trả. Có bộ lập dự toán kinh phí chưa sát, dẫn đến không phân bổ được số kinh phí đã được Thủ tướng giao 140.211 triệu đồng. 

Báo cáo Thủ tướng Chính phủ những vấn đề này, KTNN nêu: Kết quả kiểm toán cho thấy hầu hết các cơ quan, tổ chức, đơn vị được kiểm toán đều có vi phạm, sai sót có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí lớn cho ngân sách nhà nước. Do đó, KTNN đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, cơ quan trung ương, địa phương khẩn trương tổ chức thanh tra, kiểm tra, rà soát toàn diện các trường hợp được giải quyết chính sách nhưng chưa được KTNN kiểm toán chi tiết để phát hiện, xử lý nghiêm các vi phạm, sai sót theo quy định hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định xử lý, đảm bảo không gây thất thoát, lãng phí ngân sách nhà nước, đồng thời cần xác định rõ nguyên nhân và xem xét trách nhiệm tập thể, cá nhân có liên quan để xử lý theo đúng quy định của pháp luật./.