(sav.gov.vn) - Chiều 09/6, tại Hà Nội, Kiểm toán nhà nước (KTNN) tổ chức Tọa đàm “Xây dựng bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả của dự án đầu tư”. Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Trần Minh Khương chủ trì Tọa đàm.

Đồng chủ trì Tọa đàm với Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Trần Minh Khương có Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành IV Vũ Thanh Hải, Vụ trưởng Vụ Chế độ và Kiểm soát chất lượng kiểm toán Nguyễn Lương Thuyết, lãnh đạo và các công chức của các Vụ Tham mưu, lãnh đạo các KTNN chuyên ngành, khu vực.

Về phía khách mời, có đại diện các đơn vị: Bộ Xây dựng, Đại học Thủy Lợi, Đại học Xây dựng Hà Nội, Đại học Giao thông vận tải, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, Học viện Tài chính.

Tọa đàm được tổ chức trực tiếp từ trụ sở KTNN (116, Nguyễn Chánh, Hà Nội) trực tuyến tới điểm cầu các KTNN khu vực.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Trần Minh Khương cho biết, những năm qua, nguồn vốn đầu tư công là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Hoạt động đầu tư công đã góp phần hoàn thiện nhanh hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật, cơ sở hạ tầng xã hội, mở ra không gian phát triển cho các thành phần kinh tế, góp phần duy trì tăng trưởng GDP ở mức cao thời gian qua. 

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, một số dự án đầu tư công, trong đó có những dự án đầu tư quy mô lớn còn nhiều hạn chế, bất cập về tiến độ, chất lượng, tính đồng bộ, liên thông, kết nối; một số dự án có dấu hiệu lãng phí, không hiệu quả.

Theo Phó Tổng Kiểm toán nhà nước, là cơ quan kiểm tra tài chính công, tài sản công do Quốc hội thành lập, KTNN có nhiệm vụ đánh giá tính kinh tế, tính hiệu lực và tính hiệu quả của các dự án đầu tư công, từ đó kịp thời có các kiến nghị chấn chỉnh, khắc phục hoặc cảnh báo cho các dự án tương tự sắp triển khai. Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, việc xây dựng và hoàn thiện Bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả của dự án đầu tư đồng bộ, khoa học và có tính thực tiễn là đòi hỏi cấp thiết. 

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước nhấn mạnh, Bộ tiêu chí này không chỉ là chuẩn mực cho đội ngũ kiểm toán viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ mà còn là cơ sở để đánh giá và tham mưu cho Quốc hội, Chính phủ trong xem xét, quyết định chủ trương đầu tư các dự án quan trọng quốc gia, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. 

“Mục tiêu của chúng ta là cùng nhau trao đổi, thảo luận, đánh giá thực trạng về hiệu quả các dự án đầu tư công, từ đó có các góp ý, giải pháp giúp KTNN xây dựng, hoàn thiện Bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả của dự án đầu tư” - Phó Tổng Kiểm toán nhà nước nêu rõ.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị Tọa đàm tập trung thảo luận các vấn đề chủ yếu: Cơ sở lý luận, căn cứ pháp lý và định hướng xây dựng Bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả các dự án đầu tư; nhận diện các rủi ro, nguy cơ lãng phí, những yếu tố ảnh hưởng đến tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả của các dự án đầu tư công; xây dựng và hoàn thiện hệ thống tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án đầu tư theo các khía cạnh về tính kinh tế, tính hiệu quả, tính hiệu lực của dự án.

Từ đó, đề xuất các giải pháp về thu thập thông tin, bằng chứng kiểm toán theo các tiêu chí kiểm toán đã xây dựng; việc đánh giá bằng chứng kiểm toán; các nguyên tắc đánh giá, kết luận, kiến nghị trên cơ sở bằng chứng kiểm toán và tiêu chí kiểm toán đã xây dựng, đảm bảo tính nhất quán, xác thực nhằm đánh giá chính xác hiệu quả của các dự án đầu tư được kiểm toán. 

“Tôi đề nghị các đồng chí tham dự Tọa đàm tập trung trao đổi, thảo luận để giúp KTNN sớm hoàn thiện Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả của dự án đầu tư, là cơ sở để KTNN hoàn thành tốt nhiệm vụ kiểm toán, đánh giá hiệu quả các dự án đầu tư công dự kiến sẽ thực hiện vào nửa cuối năm 2026” - Phó Tổng Kiểm toán nhà nước bày tỏ.

Tọa đàm đã nghe các tham luận của: KTNN chuyên ngành IV: “Chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước về nâng cao hiệu quả đầu tư công - Định hướng xây dựng bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án đầu tư”; Vụ Chế độ và Kiểm soát chất lượng kiểm toán: “Một số nội dung trong khung hướng dẫn kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án sau đầu tư và đề xuất tiêu chí đánh giá”; KTNN chuyên ngành V: “Kết quả kiểm toán đánh giá hiệu quả đầu tư dự án trong những năm qua của KTNN chuyên ngành V và đề xuất cơ sở xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả dự án đầu tư trong hoạt động kiểm toán”; KTNN khu vực IV: “Một số kết quả, kiến nghị kiểm toán liên quan tới dự án đầu tư và đề xuất tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư theo lĩnh vực, nhiệm vụ được phân công của đơn vị”.

Cụ thể, đại diện KTNN chuyên ngành V đề xuất xây dựng Bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án đầu tư theo 5 nhóm: 

Nhóm tiêu chí về tính kinh tế: Đánh giá mức độ tiết kiệm, hợp lý trong sử dụng nguồn lực đầu tư, bao gồm: Tổng mức đầu tư thực tế so với phê duyệt; chi phí đầu tư trên một đơn vị công suất; mức độ phát sinh, điều chỉnh vốn; chi phí vận hành, bảo trì sau đầu tư để đánh giá và phân tích các nguyên nhân dự án kém hiệu quả.

Nhóm tiêu chí về hiệu lực: Đánh giá mức độ đạt được mục tiêu dự án: mức độ hoàn thành mục tiêu đầu tư; tiến độ hoàn thành dự án; khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng; mức độ đồng bộ của công trình; tỷ lệ công suất, công năng khai thác thực tế so với thiết kế không như tính toán ban đầu.

Nhóm tiêu chí về hiệu quả tài chính: Áp dụng đối với các dự án có yếu tố thu hồi vốn cho đúng cụ thể từng ngành, từng lĩnh vực do các Bộ, ngành quản lý nhằm nhất quán và phù hợp với từng loại hình dự án; doanh thu thực tế; tỷ suất hoàn vốn; khả năng cân đối tài chính; hiệu quả khai thác tài sản.

Nhóm tiêu chí về hiệu quả kinh tế - xã hội: Đây là nhóm tiêu chí quan trọng đối với các dự án đầu tư công: tác động đến tăng trưởng kinh tế địa phương; tạo việc làm; giảm chi phí xã hội; nâng cao chất lượng dịch vụ công; tác động đến đời sống dân cư; mức độ thụ hưởng và hài lòng của người dân và doanh nghiệp.

Nhóm tiêu chí về tính bền vững: Khả năng vận hành lâu dài; tác động môi trường; khả năng thích ứng với biến đổi nhu cầu; hiệu quả duy tu, bảo trì; mức độ ứng dụng công nghệ.

Trong khi đó, đại diện KTNN khu vực IV đề xuất xây dựng Bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả của dự án đầu tư được xây dựng theo nguyên tắc 3E (Economy - Efficiency - Effectiveness) trong kiểm toán hoạt động, kết hợp với các chỉ tiêu tài chính, kỹ thuật, tiến độ và tác động xã hội như sau:

Tiêu chí về tính kinh tế (Economy): Đánh giá việc sử dụng nguồn lực có tiết kiệm hay không. Nội dung đánh giá gồm: Chi phí đầu tư thực tế so với tổng mức đầu tư phê duyệt; chi phí mua sắm nguyên vật liệu, thiết bị có tuân thủ định mức và có tối ưu so với giá thị trường hay không; chi phí tư vấn, quản lý dự án, chi phí xây dựng; mức độ tiết kiệm ngân sách trong quá trình thực hiện

Tiêu chí về tính hiệu quả (Efficiency): Đánh giá mối quan hệ giữa nguồn lực đầu vào và kết quả đầu ra. Nội dung đánh giá gồm: Tiến độ thực hiện dự án; năng suất sử dụng vốn; hiệu quả khai thác tài sản đầu tư; hiệu quả sử dụng lao động, thiết bị trong quá trình triển khai dự án.      

Tiêu chí về tính hiệu lực (Effectiveness): Đánh giá mức độ đạt được mục tiêu của dự án. Nội dung đánh giá gồm: Mức độ hoàn thành mục tiêu ban đầu; mức độ đáp ứng nhu cầu của đối tượng thụ hưởng; kết quả đầu ra và kết quả cuối cùng. 

Tiêu chí tài chính: Đặc biệt quan trọng đối với dự án đầu tư của doanh nghiệp. Nội dung đánh giá là mức độ đạt được của các chỉ tiêu tài chính.

Tiêu chí tuân thủ: Nội dung đánh giá gồm: Tuân thủ quy định về đầu tư; tuân thủ quy định đấu thầu; tuân thủ quy định môi trường; tuân thủ chế độ tài chính, kế toán.      

Tiêu chí chất lượng công trình/tài sản hình thành: Nội dung đánh giá gồm: Chất lượng kỹ thuật; an toàn vận hành; tuổi thọ công trình; tỷ lệ hư hỏng sau đầu tư.

Tiêu chí tác động kinh tế - xã hội: Áp dụng cho các dự án công hoặc dự án sử dụng vốn nhà nước. Nội dung đánh giá gồm: Tạo việc làm; tăng thu ngân sách; giảm nghèo; tác động môi trường; tác động đến cộng đồng.

Cũng tại Tọa đàm, đại diện Học viện Tài chính đã có bài tham luận với chủ đề: “Kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án đầu tư và bài học cho Việt Nam”; Đại học Thủy Lợi tham luận về: “Xây dựng bộ tiêu chí kiểm toán hiệu quả dự án: Góc nhìn từ kinh nghiệm quốc tế”; Đại học Xây dựng Hà Nội cũng tham luận 2 kết quả nghiên cứu: “Xây dựng bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án đầu tư trong bối cảnh Việt Nam: Tiếp cận từ kinh nghiệm quốc tế, tiêu chuẩn PMI và thực tiễn KTNN” và “Khung tiêu chí OECD-DAC và khả năng vận dụng trong kiểm toán hoạt động đối với dự án đầu tư công tại Việt Nam”.

Song song đó, Tọa đàm cũng ghi nhận các ý kiến phát biểu của đại diện: Bộ Xây dựng Đại học Giao thông vận tải, Đại học Kiến trúc Hà Nội…

Kết luận Tọa đàm, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Trần Minh Khương nhấn mạnh, với tinh thần làm việc nghiêm túc, tích cực, khoa học và trách nhiệm, Tọa đàm đã thành công tốt đẹp, hoàn thành chương trình đề ra. Các bài tham luận đã trình bày cũng như ý kiến thảo luận trực tiếp tại buổi Tọa đàm đã đề cập tương đối toàn diện từ giác độ lý luận tới góc độ thực tiễn của vấn đề, trong đó có thể khái quát thành một số vấn đề lớn.

Thứ nhất, các ý kiến đều thống nhất cho rằng việc xây dựng Bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả của dự án đầu tư là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay, phù hợp với chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về nâng cao hiệu quả đầu tư công, phòng, chống lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Đồng thời, đây cũng là yêu cầu tất yếu để KTNN tiếp tục đổi mới phương pháp kiểm toán, từng bước nâng cao chất lượng kiểm toán hiệu quả các dự án đầu tư công.

Thứ hai, Tọa đàm đã tập trung phân tích, nhận diện nhiều rủi ro, nguy cơ lãng phí vốn đầu tư công, những yếu tố ảnh hưởng đến tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả của các dự án đầu tư công, từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư đến giai đoạn nghiệm thu, vận hành, khai thác công trình. 

Nhiều ý kiến đã chỉ ra các tồn tại phổ biến, như: chất lượng các báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi còn chưa cao; công tác thẩm định chủ trương đầu tư, dự án đầu tư chưa bám sát các yêu cầu, nội dung thẩm định theo hướng dẫn; tình trạng điều chỉnh dự án, điều chỉnh thiết kế trong quá trình thực hiện còn phổ biến; nhiều dự án chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư, chậm giải ngân; tính đồng bộ, liên thông, kết nối giữa các công trình, dự án tại nhiều địa phương không cao, dẫn tới nhiều công trình khai thác chưa đạt công suất thiết kế, chưa phát huy đầy đủ hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án như dự kiến. Đây là những nội dung quan trọng cần được lượng hóa và phản ánh trong hệ thống tiêu chí kiểm toán.

Thứ ba, các bài tham luận đã trao đổi, đề xuất nhiều cách tiếp cận, mô hình và định hướng xây dựng Bộ tiêu chí kiểm toán đánh giá hiệu quả dự án đầu tư trên cơ sở tiếp cận kiểm toán hoạt động theo nguyên tắc 3E, kết hợp giữa kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn công tác quyết định chủ trương đầu tư, dự án đầu và công tác quản lý, sử dụng vốn đầu tư công tại Việt Nam. 

Nhiều ý kiến cho rằng Bộ tiêu chí cần được xây dựng theo hướng đồng bộ, khoa học, có khả năng đo lường, kiểm chứng; đồng thời phải bao quát được các khía cạnh đánh giá về tính kinh tế, tính hiệu quả, tính hiệu lực, tác động kinh tế - xã hội và tính bền vững. 

“KTNN ghi nhận những ý kiến góp ý quan trọng này và đề nghị đơn vị chủ trì xây dựng Bộ tiêu chí quan tâm tiếp thu, đồng thời quá trình hoàn thiện Bộ tiêu chí phải lưu ý tuân thủ các nguyên tắc chung theo Chuẩn mực KTNN số 100 “Các nguyên tắc cơ bản trong hoạt động kiểm toán của KTNN” và Chuẩn mực KTNN số 300 “Các nguyên tắc cơ bản của kiểm toán hoạt động”. Tiêu chí kiểm toán hiệu quả các dự án đầu tư là các tiêu chuẩn có thể đạt được và hợp lý mà qua đó kiểm toán viên có thể đánh giá được tính kinh tế, hiệu quả, hiệu lực của các dự án đầu tư công. Các tiêu chí này đại diện cho thực tiễn tốt và phải có một số đặc tính, như: tính tin cậy, tính khách quan, tính hữu ích, có thể hiểu được, có thể so sánh được…” - Phó Tổng Kiểm toán nhà nước nhấn mạnh. 

Thứ tư, Tọa đàm đã ghi nhận nhiều ý kiến đề xuất về các điều kiện bảo đảm để triển khai hiệu quả Bộ tiêu chí trong thực tiễn kiểm toán. Trong đó nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện phương pháp luận kiểm toán hiệu quả dự án đầu tư; tăng cường ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và các công cụ phân tích dữ liệu; khai thác các nguồn dữ liệu độc lập phục vụ kiểm toán; đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ kiểm toán viên. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa KTNN với các Bộ, ngành, địa phương và các cơ quan có liên quan trong quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện Bộ tiêu chí.

“Thay mặt Lãnh đạo KTNN, tôi xin cảm ơn đơn vị chủ trì cuộc tọa đàm, cảm ơn các đồng chí trong và ngoài Ngành đã tới tham dự và tích cực phát biểu ý kiến, đóng góp cho thành công của buổi Tọa đàm” - Phó Tổng Kiểm toán nhà nước bày tỏ./.