(sav.gov.vn) - Chiều 14/7, Kiểm toán nhà nước (KTNN) tổ chức Tọa đàm tham vấn ý kiến chuyên gia về cuộc kiểm toán hoạt động công tác thống kê giai đoạn 2021-2025. Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng chủ trì Tọa đàm. Đây là bước chuẩn bị kỹ lưỡng cho cuộc kiểm toán đặc biệt, lần đầu tiên xuất hiện trong lịch sử hoạt động của Ngành vào năm 2026 - Cuộc kiểm toán hoạt động công tác thống kê theo đề nghị của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Cuộc kiểm toán chưa từng có tiền lệ

Tọa đàm có sự tham gia của đại diện Vụ Tổng hợp, Vụ Chế độ và Kiểm soát chất lượng kiểm toán, Vụ Pháp chế, Vụ Hợp tác quốc tế, Cục Công nghệ thông tin, Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm toán; đại diện một số KTNN chuyên ngành, KTNN khu vực có liên quan.

Về phía chuyên gia ngoài ngành, các chuyên gia kinh tế, thống kê trong và ngoài nước, như: ông Dương Mạnh Hùng - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội; PGS,TS. Trần Thị Bích - Trưởng khoa Thống kê, Đại học Kinh tế Quốc dân; PGS,TS. Trần Trọng Nguyên - Giám đốc Học viện Chính sách và Phát triển; ông Paul Rodas - Chuyên gia kinh tế cao cấp Ngân hàng Thế giới (World Bank) và bà Nguyễn Thị Thu Hà - Chuyên viên phân tích nghiên cứu của WB.

Phát biểu khai mạc và định hướng thảo luận, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng nhấn mạnh: Ý kiến tham vấn từ các chuyên gia là cơ sở quan trọng giúp KTNN hoàn thiện phương pháp tiếp cận, xác định đúng trọng tâm, giới hạn hợp lý phạm vi kiểm toán. Nếu phương pháp tiếp cận không chuẩn, cuộc kiểm toán sẽ không khả thi hoặc dẫn đến những tranh luận không cần thiết về kỹ thuật thống kê.

Ông Lê Đình Thăng - Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II - cho biết thêm: Đây là cuộc kiểm toán đặc biệt, lần đầu tiên xuất hiện trong lịch sử 32 năm hoạt động của KTNN. Lâu nay, nghiệp vụ kiểm toán luôn gắn liền với những con số kế toán chính xác, “1 cộng 1 phải bằng 2”. Nhưng với cuộc kiểm toán lần này, KTNN phải tiếp cận với con số thống kê ước đoán và suy rộng. Đây thực sự là một bài toán khó, đặt ra thách thức lớn về tư duy và cách tiếp cận cho đội ngũ kiểm toán viên.

Chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến phản biện, đóng góp sâu sắc từ các nhà khoa học. Mục tiêu lớn nhất là kết luận kiểm toán khẳng định số liệu thống kê của Việt Nam đủ độ tin cậy, để các nhà đầu tư nước ngoài và các tổ chức quốc tế đặt trọn niềm tin. Đồng thời, cuộc kiểm toán cũng sẽ đánh giá những hạn chế hiện tại để tiếp tục hoàn thiện, nâng cao chất lượng nguồn dữ liệu thống kê quốc gia - ông Lê Đình Thăng nhấn mạnh.

Kiểm toán hệ thống tạo ra con số, không xác nhận số liệu

Theo ông Phan Trường Giang - Phó Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II, cuộc kiểm toán này có 3 điểm đặc biệt so với các cuộc kiểm toán thông thường:

Thứ nhất, số liệu, đối tượng của cuộc kiểm toán là toàn bộ hệ thống tạo lập số liệu thống kê chứ không phải là tiền, tài sản nhà nước hay báo cáo quyết toán ngân sách.

Thứ hai, nhiều chỉ tiêu thống kê như GDP, GRDP, CPI, ICOR, TFP… không phải là con số đúng sai một cách tuyệt đối, được hình thành từ nhiều nguồn và qua các mô hình tính toán của cơ quan thống kê.

Thứ ba, lĩnh vực này khá nhạy cảm vì số liệu thống kê là thông tin quan trọng để Chính phủ điều hành, Quốc hội giám sát.

Do vậy, nếu cách tiếp cận kiểm toán chưa phù hợp thì rất dễ đi vào tranh luận về kỹ thuật thay vì thực hiện đúng chức năng của KTNN.

Với tinh thần đó, KTNN bước đầu đề xuất tiếp cận kiểm toán theo ba lớp:

Lớp thứ nhất, kiểm toán hệ thống tạo lập số liệu, bao gồm khung pháp lý, quy trình, tổ chức bộ máy, dữ liệu đầu vào, công nghệ thông tin và kiểm soát chất lượng của số liệu thống kê.

Lớp thứ hai, tập trung vào các rủi ro trọng yếu thay vì làm dàn trải.

Lớp thứ ba là chỉ lựa chọn một số chỉ tiêu có ảnh hưởng lớn để kiểm toán sâu. Nói cách khác là không chỉ kiểm “con số” mà kiểm hệ thống tạo ra con số thống kê.

KTNN cũng xác định rõ giới hạn kiểm toán, không tính lại toàn bộ chỉ tiêu GDP, CPI… và cũng không kết luận đúng hay sai các chỉ tiêu thống kê, chỉ tập trung đánh giá độ tin cậy của hệ thống tạo lập, xử lý, tổng hợp, thẩm định và công bố số liệu thống kê.

Dự kiến, mục tiêu kiểm toán là đánh giá tính tuân thủ, tính hiệu lực và hiệu quả của hoạt động thống kê, qua đó, xác nhận độ tin cậy của số liệu thống kê cũng như kiến nghị các chính sách cho Chính phủ, Quốc hội để hoàn thiện hệ thống thống kê.

Đơn vị được kiểm toán chính là Cục Thống kê.

Về phạm vi, KTNN dự kiến chỉ lựa chọn có trọng tâm, trọng điểm với bốn nhóm. Thứ nhất là GDP hoặc GRDP, thứ hai là CPI và thứ ba là ICOR, thứ tư là TFP. Đối với các nhóm này, KTNN không đặt mục tiêu tính toán con số mà tập trung vào các vấn đề lớn, chẳng hạn như quy định biên soạn, điều tra, chọn mẫu; rổ hàng hóa, phương pháp xử lý giá bất thường, lạm phát lõi và nguồn dữ liệu độc lập…

Thống nhất cao về phạm vi và giới hạn kiểm toán

Tại Tọa đàm, các chuyên gia trong và ngoài nước thống nhất cao về phạm vi và giới hạn kiểm toán.

Đặc biệt, các chuyên gia đồng tình với cách tiếp cận kiểm toán không chỉ kiểm “con số” mà kiểm hệ thống tạo ra con sốb bởi cách tiếp cận này sẽ giúp KTNN phát huy đúng chức năng, quan trọng hơn, kết quả kiểm toán sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản trị dữ liệu, tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và củng cố niềm tin đối với hệ thống thống kê quốc gia…

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, các cơ quan kiểm toán tối cao hầu như không thực hiện kiểm toán để tính lại GDP hay các chỉ tiêu thống kê kinh tế vĩ mô. Thay vào đó, họ tập trung đánh giá chất lượng của hệ thống thống kê quốc gia, mức độ tuân thủ chuẩn mực quốc tế và năng lực quản trị dữ liệu.

Ngoài ra, các chuyên gia đã góp ý chi tiết về từng nhóm nội dung như cách tiếp cận kiểm toán hệ thống tạo lập số liệu thống kê; trao đổi về chỉ tiêu GDP/GRDP, CPI, ICOR… về việc lựa chọn bao nhiêu địa phương, bao nhiêu nhóm chỉ tiêu, bao nhiêu nguồn dữ liệu khi thực hiện kiểm toán.

Bế mạc Tọa đàm, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng đánh giá cao sự chuẩn bị công phu của KTNN chuyên ngành II và trân trọng cảm ơn các chuyên gia đã làm rõ nhiều vấn đề liên quan đến cuộc kiểm toán.

“Các ý kiến đã thống nhất rất cao về phạm vi và giới hạn kiểm toán. Theo đó, cuộc kiểm toán này không kiểm toán các chỉ tiêu thống kê mà là cuộc kiểm toán hoạt động đối với hệ thống tạo lập các chỉ tiêu thống kê. Đây là ý kiến quan trọng nhất để KTNN đi đúng hướng” - Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng nhấn mạnh.

Qua ý kiến của các chuyên gia, KTNN đã nhận diện rõ hơn nhiều vấn đề từ thực tiễn cũng như kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là nguồn dữ liệu, cách thức trích chéo dữ liệu, yêu cầu về tính độc lập, khách quan, quy trình, chọn mẫu… Đây là những nội dung quan trọng để KTNN tiếp tục nghiên cứu, thảo luận, hoàn thiện đề cương kiểm toán.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị KTNN chuyên ngành II tiếp thu đầy đủ ý kiến các chuyên gia, tiếp tục nghiên cứu, thu thập thông tin, tập trung hoàn thiện đề cương để cuộc kiểm toán được triển khai đúng tiến độ, đạt mục tiêu đề ra, đặc biệt là đưa cuộc kiểm toán này trở thành kiểu mẫu trong kiểm toán hoạt động./.