(sav.gov.vn) - Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa vừa ký ban hành Quyết định số 821/QĐ-KTNN về Hướng dẫn kiểm toán dự án đầu tư xây dựng của Kiểm toán nhà nước.

Hướng dẫn quy định thống nhất trình tự, thủ tục và nội dung kiểm toán đối với các dự án đầu tư xây dựng, góp phần chuẩn hóa hoạt động kiểm toán, tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính công và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực đầu tư phát triển.

Văn bản được xây dựng trên cơ sở Luật Kiểm toán nhà nước, Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư công, Hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán nhà nước cùng các quy định pháp luật có liên quan.

Mục tiêu của Hướng dẫn là thiết lập một khuôn khổ nghiệp vụ thống nhất, làm căn cứ để Kiểm toán viên nhà nước thực hiện kiểm toán xuyên suốt chu trình dự án đầu tư xây dựng. Bên cạnh việc xác nhận tính đúng đắn, trung thực của tài liệu kế toán, báo cáo tài chính và quyết toán dự án hoàn thành, Hướng dẫn nhấn mạnh yêu cầu đánh giá tính tuân thủ pháp luật, tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công.

Đổi mới công tác khảo sát, đánh giá rủi ro và ứng dụng công nghệ

Theo Quyết định số 821/QĐ-KTNN, Hướng dẫn quy định chi tiết trình tự, thủ tục và nội dung kiểm toán đối với các cuộc kiểm toán dự án đầu tư xây dựng do Kiểm toán nhà nước thực hiện. Đối với các cuộc kiểm toán chuyên đề, kiểm toán ngân sách hoặc kiểm toán doanh nghiệp có lồng ghép nội dung kiểm toán dự án đầu tư xây dựng, Đoàn kiểm toán căn cứ mục tiêu và phạm vi của cuộc kiểm toán để lựa chọn, vận dụng các nội dung phù hợp.

Đối tượng áp dụng gồm các đơn vị trực thuộc Kiểm toán nhà nước, các Đoàn kiểm toán, Tổ kiểm toán, Kiểm toán viên nhà nước và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Riêng đối với các dự án sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước hoặc các dự án có tính chất đặc thù, Thủ trưởng đơn vị chủ trì cuộc kiểm toán có trách nhiệm nghiên cứu, đề xuất phương án áp dụng linh hoạt, phù hợp với quy định của pháp luật và thực tiễn.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Hướng dẫn là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin ngay từ giai đoạn khảo sát, thu thập thông tin phục vụ lập kế hoạch kiểm toán. Kiểm toán viên được yêu cầu khai thác tối đa hệ thống dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu của Kiểm toán nhà nước và các phần mềm quản lý nhằm giảm thời gian làm việc trực tiếp tại đơn vị được kiểm toán.

Đồng thời, Hướng dẫn khuyến khích sử dụng các công nghệ hiện đại như thiết bị bay không người lái (UAV/Flycam), công nghệ quét 3D, ảnh vệ tinh và các công cụ phân tích dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao độ chính xác trong đánh giá hiện trạng công trình.

Bên cạnh đó, Hướng dẫn yêu cầu Đoàn kiểm toán đánh giá toàn diện hệ thống kiểm soát nội bộ của Ban Quản lý dự án và các đơn vị liên quan; áp dụng phương pháp kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro, tập trung vào các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ thất thoát, lãng phí, các dự án chậm tiến độ, dừng thi công kéo dài hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Chuẩn hóa nội dung kiểm toán trong toàn bộ chu trình dự án

Hướng dẫn quy định cụ thể nội dung kiểm toán đối với tất cả các giai đoạn của dự án đầu tư xây dựng.

Kiểm toán việc chấp hành pháp luật về quản lý đầu tư xây dựng tập trung kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ trong việc lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư và dự án; công tác khảo sát, thiết kế, lập dự toán, ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM); lựa chọn nhà thầu, ký kết và quản lý hợp đồng; quản lý tiến độ và chất lượng công trình.

Kiểm toán chi phí đầu tư xây dựng tập trung kiểm tra chi phí xây dựng theo từng loại hợp đồng, chi phí thiết bị, chi phí quản lý dự án, chi phí tư vấn, các khoản chi phí khác và việc quản lý, sử dụng chi phí dự phòng.

Kiểm toán công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đánh giá tính pháp lý của phương án giải phóng mặt bằng, tính chính xác trong bồi thường, hỗ trợ; đồng thời rà soát quy mô, hiệu quả đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật tại các khu tái định cư nhằm hạn chế lãng phí.

Kiểm toán tài chính, kế toán và quyết toán dự án tập trung kiểm tra việc thực hiện chế độ kế toán, hạch toán, quản lý nguồn vốn, thanh toán, giải ngân, thu hồi tạm ứng; xác định các khoản chi không tính vào giá trị tài sản, giá trị tài sản bàn giao và kiểm toán báo cáo quyết toán dự án hoàn thành theo quy định.

Tăng cường kiểm toán hoạt động, trọng tâm là đánh giá 3Es và phòng, chống lãng phí

Một điểm nổi bật của Hướng dẫn là dành riêng nội dung quy định về kiểm toán hoạt động theo nguyên tắc đánh giá tính kinh tế, tính hiệu lực và tính hiệu quả (3Es) nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả đầu tư công và tăng cường phòng, chống lãng phí.

Đối với tính kinh tế, kiểm toán tập trung đánh giá việc lựa chọn giải pháp kỹ thuật, vật liệu, thiết bị và tổ chức thực hiện nhằm tối ưu hóa chi phí đầu tư; đồng thời xem xét việc thực hiện các quy định về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Đối với tính hiệu lực, kiểm toán đánh giá mức độ hoàn thành mục tiêu của dự án, khả năng vận hành và khai thác công trình sau đầu tư, cũng như tác động đối với phát triển kinh tế - xã hội, môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đối với tính hiệu quả, kiểm toán xem xét mối quan hệ giữa kết quả đầu ra và chi phí đầu vào; đánh giá suất vốn đầu tư, hiệu quả tài chính và hiệu quả kinh tế - xã hội thông qua các chỉ tiêu như NPV, IRR và B/C.

Đặc biệt, Hướng dẫn yêu cầu các Đoàn kiểm toán tập trung phát hiện, thống kê, làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan đối với các dự án, hạng mục công trình đã hoàn thành nhưng không đưa vào khai thác, công trình bỏ hoang, xuống cấp hoặc hoạt động không đạt công suất thiết kế, gây lãng phí nguồn lực của Nhà nước.

Quyết định số 821/QĐ-KTNN có hiệu lực thi hành từ ngày 13/7/2026. Thủ trưởng các đơn vị trực thuộc Kiểm toán nhà nước, Trưởng đoàn kiểm toán, Tổ trưởng Tổ kiểm toán và các Kiểm toán viên nhà nước chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện. Trong quá trình triển khai, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc hoặc vấn đề mới, các đơn vị có trách nhiệm kịp thời báo cáo Vụ Chuyên môn để tổng hợp, trình Tổng Kiểm toán nhà nước xem xét, sửa đổi, bổ sung khi cần thiết.