Kiểm toán nhà nước
State audit office of VietNam
(sav.gov.vn) - Việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá là bước tiến quan trọng trong nỗ lực bảo vệ sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam. Không chỉ mở rộng phạm vi kiểm soát đối với các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới nổi, luật còn bổ sung những biện pháp hạn chế quảng bá sản phẩm tại điểm bán, tăng cường môi trường không khói thuốc và hướng tới nâng cao hiệu quả cảnh báo sức khỏe trên bao bì. Những điều chỉnh này được kỳ vọng góp phần ngăn ngừa nguy cơ sử dụng thuốc lá trong cộng đồng, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.
Mở rộng kiểm soát, ngăn nguy cơ từ sản phẩm mới
Theo WHO, những sửa đổi lần này tiếp tục củng cố khuôn khổ pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, trên nền tảng những kết quả Việt Nam đã đạt được. Đây không chỉ là việc bổ sung các quy định quản lý đối với những sản phẩm đang lưu hành, mà còn hướng tới khả năng ứng phó với các sản phẩm thuốc lá và nicotine có thể xuất hiện trong tương lai.
Trong bối cảnh ngành công nghiệp thuốc lá và nicotine liên tục giới thiệu những sản phẩm mới nhằm thu hút người sử dụng trẻ tuổi, việc mở rộng phạm vi kiểm soát được WHO đánh giá là cần thiết. Sự đa dạng về hình thức sản phẩm có thể khiến người tiêu dùng, nhất là thanh thiếu niên, khó nhận diện đầy đủ những nguy cơ đối với sức khỏe. Vì vậy, chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá cần theo kịp sự thay đổi của thị trường, không chỉ tập trung vào các sản phẩm truyền thống.

Một trong những nội dung đáng chú ý của luật sửa đổi là quy định cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới nổi, cùng các bộ phận, thành phần sử dụng để sản xuất. Trong đó có túi ngậm nicotine và shisha. Theo WHO, việc đưa các sản phẩm mới nổi vào phạm vi kiểm soát có ý nghĩa quan trọng, giúp hạn chế nguy cơ người sử dụng, đặc biệt là thanh thiếu niên, tiếp cận những hình thức tiêu thụ nicotine mới.
Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, Tiến sĩ Angela Pratt, đánh giá những sửa đổi của luật sẽ giúp bảo vệ sức khỏe người dân trước các sản phẩm thuốc lá và nicotine hiện có, cũng như những sản phẩm có thể xuất hiện trong thời gian tới. Theo bà, đây là bước đi cần thiết để Việt Nam chủ động trước những nỗ lực phát triển sản phẩm mới của ngành công nghiệp thuốc lá và nicotine.

Hạn chế quảng bá, mở rộng môi trường không khói thuốc
Bên cạnh việc kiểm soát sản phẩm, luật sửa đổi còn bổ sung quy định cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại các điểm bán. Đây là nội dung được WHO đánh giá có ý nghĩa trong việc hạn chế một hình thức quảng cáo, tiếp thị có khả năng tác động đến nhận thức và hành vi tiêu dùng, đặc biệt đối với người trẻ.
Theo WHO, việc sản phẩm thuốc lá xuất hiện thường xuyên tại các cửa hàng có thể làm tăng mức độ tiếp xúc của người tiêu dùng với mặt hàng này. Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, sự hiện diện đó có thể khơi gợi sự chú ý, tò mò và khiến hành vi hút thuốc dần trở nên quen thuộc trong đời sống. Vì vậy, cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán góp phần giảm sức hấp dẫn của sản phẩm, hạn chế quảng bá và ngăn ngừa việc bình thường hóa hành vi hút thuốc.
Một nội dung khác được WHO đánh giá tích cực là tăng cường bảo vệ môi trường không khói thuốc. Luật quy định các trường đại học và cơ sở giáo dục cấm hoàn toàn hút thuốc trong nhà và trên toàn bộ khuôn viên. Quy định này góp phần bảo vệ người học, cán bộ, giảng viên và những người làm việc trong môi trường giáo dục khỏi tác động của khói thuốc thụ động.
Theo WHO, việc xây dựng môi trường không khói thuốc không chỉ có ý nghĩa đối với người không hút thuốc mà còn góp phần hình thành không gian học tập, sinh hoạt lành mạnh. Tổ chức này đánh giá các quy định mới tạo cơ hội để Việt Nam tiếp tục mở rộng những khu vực cấm hút thuốc hoàn toàn trong tương lai.
Tiến sĩ Angela Pratt cho rằng, những thay đổi này sẽ giúp nhiều người được hưởng quyền hít thở không khí trong lành hơn, thông qua việc giảm phơi nhiễm với khói thuốc thụ động và xây dựng các khuôn viên trường học, cộng đồng, không gian công cộng lành mạnh hơn.
Tăng cảnh báo sức khỏe, nâng hiệu quả thực thi
Một điểm đáng chú ý khác trong luật sửa đổi là quy định giao Chính phủ xây dựng lộ trình tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá. WHO hoan nghênh nội dung này, đồng thời đề nghị Việt Nam sớm xây dựng lộ trình áp dụng cảnh báo có diện tích lớn hơn, cập nhật bộ hình ảnh cảnh báo và triển khai khi luật có hiệu lực.
Theo WHO, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá đã góp phần nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá trong hơn một thập kỷ qua. Bao bì là nơi người tiêu dùng thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm, do đó cảnh báo bằng hình ảnh có vai trò truyền tải thông tin về nguy cơ sức khỏe ngay tại thời điểm lựa chọn hoặc sử dụng sản phẩm.
Bằng chứng từ nhiều quốc gia cho thấy cảnh báo sức khỏe có diện tích lớn, nổi bật giúp người hút thuốc cân nhắc từ bỏ thói quen, đồng thời hạn chế nguy cơ trẻ em và thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng thuốc lá. WHO vì vậy đề nghị Chính phủ Việt Nam sớm xây dựng lộ trình áp dụng các cảnh báo có diện tích lớn hơn, cập nhật hình ảnh và triển khai trên bao bì sản phẩm.

Tổ chức này khẳng định sẵn sàng tiếp tục hỗ trợ Chính phủ Việt Nam trong quá trình xây dựng và thực hiện các quy định hướng dẫn thi hành luật. Đây cũng là nội dung quan trọng trong giai đoạn triển khai, nhằm bảo đảm các chính sách mới được cụ thể hóa và thực hiện đồng bộ.
WHO đồng thời ghi nhận những kết quả Việt Nam đã đạt được trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó có việc cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thực hiện các cải cách quan trọng về thuế thuốc lá. Theo Tiến sĩ Angela Pratt, những sửa đổi lần này tiếp tục củng cố các kết quả đó, góp phần bảo vệ sức khỏe, cứu sống nhiều người và xây dựng tương lai khỏe mạnh hơn cho các thế hệ sau.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ 2 ngày 21/11/2026, có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Theo Bộ Y tế, các nội dung sửa đổi tập trung vào 6 nhóm chính sách: mở rộng, làm rõ khái niệm và phạm vi các sản phẩm thuốc lá; tăng cường các hành vi bị nghiêm cấm; kiểm soát sản lượng thuốc lá tiêu thụ trong nước; kiểm soát hoạt động trưng bày và kinh doanh thuốc lá; bảo đảm môi trường không khói thuốc; tăng cường bảo vệ trẻ em và người chưa đủ 18 tuổi.
Lượt xem: 55