(sav.gov.vn) - Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu chuyển mạnh cách đánh giá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: không lấy số đề tài, văn bản hay nền tảng làm thước đo chính, mà phải đo bằng sản phẩm, doanh thu, năng suất và mức đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế.

Chiều 28/9, Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Lê Minh Hưng chủ trì phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo sau khi được kiện toàn theo Quyết định số 208-QĐ/TW của Bộ Chính trị.

Phiên họp được kết nối trực tuyến từ trụ sở Chính phủ tới các tỉnh, thành phố, với sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành, địa phương, cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Phiên họp diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên trong năm 2026. Sáu tháng đầu năm, GDP tăng 8,18%, đồng nghĩa sáu tháng cuối năm phải đạt khoảng 11,9% để hoàn thành mục tiêu cả năm.

Từ yêu cầu này, Thủ tướng nhấn mạnh một vấn đề có tính then chốt: nếu muốn duy trì tăng trưởng cao trong nhiều năm, nền kinh tế không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào việc tăng vốn hay sử dụng lao động chi phí thấp. Động lực bền vững phải đến từ năng suất, mà năng suất gắn trực tiếp với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Từ “mở đường” đến tạo ra sản phẩm, doanh thu và năng suất

Theo Thủ tướng, các động lực truyền thống như đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu vẫn rất quan trọng, nhưng không đủ để bảo đảm tăng trưởng hai con số trong dài hạn.

Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55%. Điều đó đòi hỏi KHCN, ĐMST và CĐS phải chuyển từ vai trò hỗ trợ sang trở thành động lực trực tiếp của nền kinh tế.

“Con đường bền vững là tăng năng suất, mà năng suất chỉ đến từ KHCN, ĐMST và CĐS”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Sau 1 năm 9 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, nhiều nền tảng quan trọng đã được hình thành. Thể chế từng bước được hoàn thiện, danh mục công nghệ chiến lược được phê duyệt, hạ tầng số và dữ liệu tiếp tục được mở rộng.

Tuy nhiên, theo đánh giá tại phiên họp, kết quả thực tế vẫn chưa tương xứng với chủ trương, nguồn lực và quyết tâm chính trị đã dành cho lĩnh vực này.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay, theo Thủ tướng, không còn nằm ở nhận thức hay chủ trương, mà ở khâu tổ chức thực hiện và trách nhiệm đến cùng.

“Nói cách khác, chúng ta đã làm khá tốt phần ‘mở đường’, nhưng phần ‘ra sản phẩm, ra doanh thu, ra tăng trưởng’ còn chậm và chưa đáp ứng kỳ vọng, yêu cầu”, Thủ tướng nhận định.

Vì vậy, cách đánh giá hiệu quả phải được thay đổi. Không thể chỉ tính số văn bản, số đề tài hay số nền tảng được xây dựng. Cần nhìn vào năng suất lao động, doanh thu công nghệ số, giá trị gia tăng và mức đóng góp vào GDP, GRDP.

Mỗi nhiệm vụ phải trả lời được bốn câu hỏi: đóng góp bao nhiêu cho tăng trưởng, ai chịu trách nhiệm, nguồn lực ở đâu và bao giờ có kết quả.

Đây được xem là sự chuyển đổi quan trọng trong cách tiếp cận: từ “đo đầu vào” sang “đo đầu ra tăng trưởng”.

Hơn 100 tỷ USD xuất khẩu điện tử và những khoảng trống phía sau

Những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy KHCN và kinh tế số đã bắt đầu tạo ra những đóng góp trực tiếp cho nền kinh tế.

Trong 8 tháng năm 2026, xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 101 tỷ USD, tăng 51,1%. Đây là nhóm hàng xuất khẩu đầu tiên của Việt Nam vượt mốc 100 tỷ USD.

Kinh tế số tiếp tục mở rộng với hơn 505.000 cơ sở kinh doanh áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Thu thuế thương mại điện tử đạt gần 114,2 nghìn tỷ đồng. Sáu tháng đầu năm, thanh toán không dùng tiền mặt đạt hơn 15 tỷ giao dịch, tăng 34,3%.

Trong lĩnh vực KHCN, danh mục 3.030 tiêu chuẩn phục vụ 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược đã được hoàn thiện. Tỷ trọng giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao trong tổng giá trị hàng hóa xuất khẩu đạt khoảng 54,2%.

Các bộ, cơ quan đã đề xuất 38 nhiệm vụ giải quyết 11 bài toán công nghệ chiến lược; 28 nhiệm vụ đã được thẩm định và 14 nhiệm vụ được phê duyệt.

Chuyển đổi số trong quản lý nhà nước cũng ghi nhận những con số đáng chú ý. Tám nhóm thông tin, giấy tờ đã được tích hợp trên VNeID, trong đó có 18,9 triệu tài khoản hưởng an sinh xã hội, 25,8 triệu giấy phép lái xe và 24,2 triệu thông tin tình trạng hôn nhân.

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực này vẫn là hàng loạt điểm nghẽn cần giải quyết.

Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu chưa thật sự thông suốt; tình trạng yêu cầu người dân cung cấp lại giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu vẫn tồn tại. Thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn khó khăn, trong khi việc triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược tại một số bộ, cơ quan còn lúng túng.

Đáng chú ý, một số nhiệm vụ KHCN ở địa phương chưa xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường và doanh nghiệp, chưa xác định rõ sản phẩm đầu ra cũng như địa chỉ ứng dụng.

Nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, dữ liệu lớn và an ninh mạng cũng đang thiếu hụt. Cùng với đó là bài toán về cơ chế đãi ngộ và khả năng hấp thụ nguồn lực đầu tư.

Những hạn chế này cho thấy thách thức hiện nay không đơn thuần là “có công nghệ hay không”, mà là công nghệ có đi được vào sản xuất, tạo ra sản phẩm và chuyển hóa thành giá trị kinh tế hay không.

Đặt doanh nghiệp vào trung tâm, lấy kết quả tăng trưởng làm thước đo

Tại phiên họp, Thủ tướng yêu cầu các bộ, cơ quan khẩn trương xử lý dứt điểm 27 nhiệm vụ quá hạn, đồng thời rà soát toàn bộ nhiệm vụ được giao để không phát sinh thêm nhiệm vụ chậm tiến độ.

Một loạt nhiệm vụ cụ thể được đặt ra trong những tháng cuối năm, từ hoàn thiện thể chế, phát triển cơ sở dữ liệu, tích hợp thêm thông tin trên VNeID đến nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Trong đó, nhiều cơ sở dữ liệu quan trọng về giáo dục, an sinh xã hội, cán bộ, công chức, viên chức và y tế phải tạo chuyển biến rõ nét trước ngày 30/11. Công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, hồ sơ địa chính và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai được đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành vào cuối năm 2027.

Với công nghệ chiến lược, yêu cầu được đặt ra rõ ràng hơn: mỗi nhiệm vụ phải tạo ra giá trị và có đóng góp thực chất cho tăng trưởng kinh tế - xã hội. Các nhiệm vụ đã được phê duyệt phải nhanh chóng lựa chọn tổ chức thực hiện; đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh việc đổi mới mô hình liên kết “3 Nhà”, theo hướng doanh nghiệp và cơ quan quản lý chủ động đặt bài toán, viện nghiên cứu và trường đại học tập trung giải quyết bài toán, còn Nhà nước kiến tạo thể chế, hỗ trợ nguồn lực và chia sẻ rủi ro có kiểm soát.

Trong mô hình này, doanh nghiệp được đặt vào vị trí trung tâm của quá trình từ nghiên cứu đến thị trường. Các tập đoàn, doanh nghiệp công nghệ cao được yêu cầu tham gia xuyên suốt từ xác định nhu cầu, đặt hàng, nghiên cứu, lựa chọn công nghệ, đầu tư, thử nghiệm đến tiếp nhận, làm chủ, thương mại hóa và phát triển thị trường.

Thông điệp xuyên suốt của phiên họp là KHCN, ĐMST và CĐS phải được nhìn bằng kết quả cuối cùng.

Không phải số lượng đề tài được nghiệm thu, số nền tảng được xây dựng hay số văn bản được ban hành, mà là sản phẩm mới được tạo ra, doanh nghiệp tăng thêm doanh thu, năng suất lao động được cải thiện và nền kinh tế có thêm giá trị.

Trong mục tiêu tăng trưởng hai con số, đây chính là phép đo thực chất nhất đối với vai trò của KHCN, ĐMST và CĐS: từ những nguồn lực được đầu tư hôm nay phải tạo ra năng suất, sức cạnh tranh và tăng trưởng cho nền kinh tế ngày mai.