(sav.gov.vn) - Việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp kéo theo việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, đối tượng kiểm toán và đầu mối phụ trách của các đơn vị. Điều này dẫn tới thực tế nhiều cuộc kiểm toán đã kết thúc, các kiến nghị đã ban hành nhưng có thể chưa được thực hiện đầy đủ, cần phải được bàn giao, tiếp nhận đầy đủ, kịp thời để đảm bảo tính liên tục, theo dõi đến cùng, không để bỏ sót kiến nghị. Kết quả thực hiện kiến nghị quyết định hiệu lực, hiệu quả của hoạt động kiểm toán, là cơ sở để Kiểm toán nhà nước (KTNN) khẳng định hiệu lực, hiệu quả hoạt động trước Quốc hội và Nhân dân.
Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, trong năm 2025, Chính phủ đã hoàn thành việc sắp xếp, hợp nhất một số Bộ, cơ quan ngang Bộ, giảm số đầu mối từ 22 Bộ, cơ quan ngang Bộ xuống còn 14 Bộ và 3 cơ quan ngang Bộ. Cuộc cải cách quy mô lớn này đã tác động nhất định đến công tác theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán của KTNN.
Khó xác định đầu mối thực chất
Theo KTNN chuyên ngành IV, thực hiện đúng quy định, các đơn vị kiểm toán đã chủ động rà soát chức năng, nhiệm vụ mới, xác định danh mục các cuộc kiểm toán cần bàn giao và triển khai bàn giao hồ sơ theo từng đợt. Dù công tác bàn giao vẫn đang diễn ra, kết quả bước đầu cho thấy các đơn vị đã nhận thức rõ tầm quan trọng của khâu này. Tinh thần chung là bàn giao đến đâu, tiếp nhận và theo dõi đến đó, không để khoảng trống trách nhiệm giữa đơn vị bàn giao và đơn vị tiếp nhận.
Song, vấn đề nổi lên sau sắp xếp các Bộ, ngành chính là việc xác định chủ thể mới có trách nhiệm thực hiện kiến nghị khi Bộ, cơ quan cũ không còn tồn tại hoặc đã thay đổi chức năng, nhiệm vụ; đồng thời làm gia tăng khó khăn trong xử lý các kiến nghị tồn đọng không còn khả năng thực hiện - ông Nguyễn Hồng Quang - Phó trưởng phòng, KTNN chuyên ngành II nêu rõ.
Thực tiễn cho thấy, khi Bộ, cơ quan cũ được hợp nhất toàn bộ vào Bộ mới, khó khăn trong xác định chủ thể thực hiện kiến nghị thường xuất phát từ việc kiến nghị gắn với đơn vị, dự án, khoản kinh phí cụ thể do cục, vụ, đơn vị sự nghiệp hoặc ban quản lý dự án thực hiện. Sau hợp nhất, các đơn vị này có thể được tổ chức lại, đổi tên, sáp nhập nên khó xác định đầu mối thực chất; không thể chỉ xác định theo tên Bộ.
Dạng thứ hai là chức năng, nhiệm vụ của Bộ cũ được chia, tách cho nhiều Bộ mới. Đối với những kiến nghị thuộc trách nhiệm của từ 2 Bộ trở lên, việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm chính có thể gặp khó khăn, dễ dẫn đến tình trạng chờ đợi, đùn đẩy trách nhiệm. Dạng thứ ba là thiếu quy định cụ thể về kế thừa đối với từng kiến nghị. Dạng thứ tư là sự khác biệt giữa “kế thừa danh nghĩa” và “kế thừa thực chất”: Có cơ quan đổi tên nhưng chức năng không đổi; ngược lại, có cơ quan giữ nguyên tên nhưng chức năng đã thay đổi đáng kể.
Bà Nguyễn Thị Lan Hương - Phó Trưởng phòng, KTNN chuyên ngành V nhấn mạnh, bên cạnh kiến nghị đối với đơn vị được kiểm toán, nhiều báo cáo kiểm toán có kiến nghị đối với bên thứ ba là các Bộ, ngành, cơ quan có thẩm quyền, như sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách, văn bản quản lý; phê duyệt quyết toán; bố trí vốn hoặc xử lý các nội dung thuộc thẩm quyền quản lý nhà nước.
Tuy nhiên, trên thực tế, văn bản đôn đốc của KTNN đối với bên thứ ba chủ yếu mang tính đề nghị. Nhiều kiến nghị kéo dài do phụ thuộc vào chương trình xây dựng pháp luật của cơ quan có thẩm quyền; cơ quan nhận kiến nghị có thể trả lời “đang nghiên cứu” hoặc chưa thống nhất sửa đổi mà chưa có cơ chế xử lý tiếp. Riêng đối với kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ văn bản quy phạm pháp luật, văn bản quản lý của niên độ 2023 trở về trước, đến ngày 31/7/2026, còn khoảng 3/4 số văn bản chưa được thực hiện hoàn thành.
Đánh giá từ góc độ theo dõi, đôn đốc các kiến nghị đối với bên thứ ba, đại diện KTNN chuyên ngành II cũng chỉ ra một số điểm nghẽn do khó xác định đúng chủ thể, trách nhiệm và trạng thái thực hiện khi tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ thay đổi; đồng thời khó xác định tình trạng pháp lý và mức độ còn phù hợp của kiến nghị, nhất là các kiến nghị về cơ chế, chính sách tồn đọng kéo dài trong khi pháp luật đã có thay đổi.
Bất cập nhất là những kiến nghị tồn đọng kéo dài
KTNN chuyên ngành II cho rằng, bên cạnh bất cập trong xác định cơ quan, đơn vị được kiến nghị và trách nhiệm tiếp tục thực hiện, còn có bất cập do kiến nghị về cơ chế, chính sách có thời gian thực hiện dài. Nếu chỉ theo dõi theo mốc thời gian và chủ thể được xác định tại thời điểm ban hành kiến nghị mà không cập nhật cơ quan, đơn vị có trách nhiệm thực hiện tại thời điểm theo dõi thì dễ dẫn đến tình trạng kiến nghị kéo dài nhưng không xác định rõ trách nhiệm và kết quả đầu ra.
Một khó khăn nữa là pháp luật đã thay đổi nhưng kiến nghị vẫn tồn đọng. Theo KTNN chuyên ngành II, đây là bất cập cần được quan tâm đặc biệt đối với các kiến nghị về cơ chế, chính sách kéo dài qua nhiều năm. Bên cạnh đó, vẫn chưa có cơ chế và phương pháp thống nhất để xử lý kiến nghị không còn phù hợp. Vướng mắc không chỉ nằm ở việc xác định thẩm quyền, mà còn ở phương pháp rà soát, phân loại và lập căn cứ để đề xuất xử lý đối với từng kiến nghị, nhất là những kiến nghị đã tồn đọng lâu năm.
Theo KTNN chuyên ngành IV, công tác bàn giao, tiếp nhận và phối hợp theo dõi kiến nghị còn gặp khó khăn về tiến độ và cách thức bàn giao; việc nắm bắt nội dung kiến nghị chưa đầy đủ; việc phân định đầu mối kiểm toán phải theo dõi thực hiện kiến nghị chưa rõ ràng; phần mềm chưa được chuyển đổi, phân quyền kịp thời theo cơ cấu mới, dẫn đến đầu mối theo dõi khó truy cập đầy đủ thông tin. Đầu mối của đơn vị được kiểm toán cũng chưa nắm rõ đơn vị nào của KTNN tiếp tục theo dõi kiến nghị để báo cáo kết quả thực hiện.
Trước những khó khăn, vướng mắc phát sinh, các đơn vị KTNN chuyên ngành đã đúc rút 4 nguyên nhân chủ yếu:
Một là, quy mô sắp xếp lớn, làm thay đổi đồng thời tên gọi, chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và đầu mối quản lý.
Hai là, kiến nghị kiểm toán gắn với thời điểm, đơn vị, khoản kinh phí, dự án cụ thể, trong khi cơ cấu tổ chức thay đổi sau thời điểm phát hành báo cáo kiểm toán.
Ba là, việc quản lý hồ sơ, dữ liệu và lịch sử chuyển giao kiến nghị chưa được chuẩn hóa kịp thời.
Bốn là, cơ chế xử lý chung đối với kiến nghị không còn khả năng thực hiện chưa hoàn thiện, chưa có quy định phân biệt trường hợp sáp nhập với các trường hợp bất khả kháng.
Việc nhận diện và chỉ ra nguyên nhân của những vướng mắc trong theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị kiểm toán đối với các Bộ, cơ quan Trung ương sau sắp xếp, đặc biệt là xác định chủ thể thực hiện và xử lý kiến nghị tồn đọng không còn khả năng thực hiện, là thách thức khách quan trong giai đoạn chuyển tiếp của cuộc cải cách tinh gọn tổ chức bộ máy. Những thách thức tương tự, cũng như những thách thức mang tính đặc thù, xảy ra khi các đơn vị khác của Ngành theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị kiểm toán đối với các tỉnh, thành phố sau sáp nhập. Vấn đề này sẽ được Báo Kiểm toán đề cập trong số báo phát hành kỳ tới.
Bài 2: Chính quyền địa phương 2 cấp: Kiến nghị chuyển lên cấp tỉnh hay chuyển về cấp xã?./.
Lượt xem: 69
