Siết chặt kỷ cương đấu thầu, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu

Theo Chỉ thị, thời gian qua, hệ thống pháp luật về đấu thầu lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đã liên tục được rà soát, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện theo hướng đồng bộ, thống nhất, đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tăng tính chủ động cho các cơ quan, đơn vị. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai tại một số bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp vẫn còn bộc lộ không ít hạn chế như thiếu công khai, minh bạch, hiệu quả chưa cao; tình trạng tiêu cực, tham nhũng, trục lợi thông qua dàn xếp, thông thầu, chuyển nhượng thầu trái quy định vẫn diễn biến phức tạp; một số nhà thầu, nhà đầu tư chậm tiến độ, không bảo đảm chất lượng thực hiện hợp đồng. Bên cạnh đó, ở một số nơi còn tồn tại tâm lý e ngại, né tránh, chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo thẩm quyền được phân cấp.

Để khắc phục những tồn tại này, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước và doanh nghiệp nhà nước tổ chức rà soát toàn diện công tác quản lý đầu tư, xây dựng, mua sắm, từ khâu chuẩn bị đầu tư, xác định tổng mức đầu tư, thiết kế, dự toán đến đấu thầu, thi công, nghiệm thu, thanh toán và quyết toán. Mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm hiệu quả đầu tư, hiệu quả sử dụng vốn, tuân thủ đúng quy định pháp luật, đồng thời góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các chương trình, dự án.

Chỉ thị cũng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, tiết kiệm, chống lãng phí trong toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý; tuyệt đối không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, không để phát sinh cơ chế “xin - cho”. Các cơ quan chức năng được yêu cầu thường xuyên rà soát, nắm bắt thông tin, phản ánh, kiến nghị để kịp thời thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bảo đảm tinh thần “không có vùng cấm”, “không có ngoại lệ”.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc siết chặt các trường hợp chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư và lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt. Thủ tướng yêu cầu việc áp dụng các hình thức này phải đúng điều kiện, đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật; nghiêm cấm lợi dụng cơ chế đặc thù để trao thầu cho các nhà thầu, nhà đầu tư “thân hữu, quen thuộc”, không đủ năng lực, gây thất thoát ngân sách, lãng phí nguồn lực đất đai, phát sinh lợi ích nhóm và tiêu cực. Đồng thời, việc xác định giá gói thầu phải bảo đảm tính đúng, tính đủ chi phí, nghiêm cấm mọi hành vi nâng khống giá gói thầu.

Đối với quá trình tổ chức đấu thầu và thực hiện hợp đồng, Chỉ thị yêu cầu lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đúng quy định; khắc phục triệt để tình trạng đưa ra tiêu chí thiếu phù hợp, gây hạn chế cạnh tranh hoặc tạo lợi thế cho một số nhà thầu cụ thể. Việc ký kết, quản lý hợp đồng phải được kiểm soát chặt chẽ, từ huy động nguồn lực, tiến độ, chất lượng thực hiện, tạm ứng, thu hồi tạm ứng đến việc sử dụng nhà thầu phụ; tuyệt đối không để xảy ra chuyển nhượng thầu trái quy định hoặc thông đồng hợp thức hóa hồ sơ, nghiệm thu, thanh toán sai thực tế.

Bên cạnh đó, Thủ tướng yêu cầu cập nhật, công khai đầy đủ, chính xác, đúng thời hạn các thông tin về đấu thầu; đẩy mạnh mua sắm tập trung, tăng cường áp dụng đấu thầu qua mạng; nâng cao chất lượng thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với các gói thầu, dự án quan trọng, giá trị lớn, có nhiều kiến nghị; đồng thời chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác đấu thầu. Những yêu cầu này tiếp tục khẳng định quyết tâm của Chính phủ trong việc xây dựng môi trường đấu thầu công khai, minh bạch, hiệu quả, qua đó góp phần siết chặt kỷ luật, kỷ cương tài chính công, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công.

Hà Linh