(sav.gov.vn) - Phát triển kinh tế nhà nước đang là nhiệm vụ trọng tâm, được đặt ra với những yêu cầu ngày càng cao. Với vai trò đồng hành, kiến tạo, Kiểm toán nhà nước (KTNN) đã và đang tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức tổ chức kiểm toán, trong đó có việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào hoạt động kiểm toán nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiệm vụ phát triển kinh tế nhà nước.
Sự vào cuộc của KTNN góp phần thúc đẩy kinh tế nhà nước phát triển. Ảnh: TL
Cảnh báo, phòng ngừa đi đôi với xử lý nghiêm vi phạm
Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước xác định: Kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nền tảng của kinh tế nhà nước bao gồm các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, ổn định vĩ mô, như: Đất đai, tài nguyên khoáng sản, các công trình kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư xây dựng, doanh nghiệp nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập...
Bên cạnh những kết quả đạt được, Nghị quyết 79-NQ/TW thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, bất cập như: Việc quản lý, khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản của Nhà nước chưa thực sự hiệu quả…; đồng thời đặt ra yêu cầu xử lý nghiêm các vụ việc gây thất thoát, lãng phí, tiêu cực, bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa từ sớm, từ xa; thu hồi tối đa tiền, tài sản cho Nhà nước, không để phát sinh hệ lụy ảnh hưởng đến nền kinh tế và đời sống Nhân dân.
Là cơ quan có chức năng kiểm tra, đánh giá việc quản lý và sử dụng tài chính, tài sản công, KTNN được xác định giữ vai trò quan trọng trong việc góp phần thực hiện mục tiêu này. Thực tiễn cho thấy, thông qua hoạt động kiểm toán, KTNN đã phát hiện nhiều dấu hiệu tham ô, lãng phí, vi phạm pháp luật trong quản lý kinh tế, tài chính, tài sản nhà nước… Trên cơ sở đó, KTNN kiến nghị các cơ quan nhà nước có thẩm quyền kịp thời phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý các hành vi tham nhũng, tiêu cực; đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý trong từng ngành, lĩnh vực, đặc biệt là các lĩnh vực then chốt…
Dẫn chứng đối với nhiệm vụ phát triển kết cấu hạ tầng được đặt ra trong Nghị quyết 79-NQ/TW, các chuyên gia cho biết, KTNN đã chủ động vào cuộc kiểm toán, chỉ ra những tồn tại, vướng mắc để kiến nghị chấn chỉnh, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp. Trong đó, KTNN kiến nghị mở rộng áp dụng các hình thức đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP), thay vì chỉ tập trung vào đầu tư công, nhằm nâng cao hiệu quả xây dựng, quản lý và vận hành các công trình kết cấu hạ tầng. “Điều này cho thấy KTNN đã thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm, vào cuộc từ sớm thông qua kiểm toán các dự án PPP, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển của các ngành, lĩnh vực và nền kinh tế” - chuyên gia Nguyễn Minh Phong cho biết.
Trong nhiệm kỳ 2021-2026, KTNN đã kiến nghị xử lý tài chính 254.676 tỷ đồng; kiến nghị xem xét trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan trong quản lý, điều hành, sử dụng tài chính công, tài sản công. Đồng thời, qua kiểm toán đã kiến nghị hủy bỏ, sửa đổi, bổ sung và ban hành mới 938 văn bản quy phạm pháp luật và văn bản quản lý các cấp.
Bên cạnh các kiến nghị xử lý tài chính, chấn chỉnh vi phạm, hoạt động kiểm toán còn được mở rộng sang đánh giá cơ chế, chính sách, nhằm phát hiện sớm các bất cập, “kẽ hở” trong quản lý để kịp thời kiến nghị sửa đổi. Đây là bước tiến thể hiện tư duy kiểm toán hiện đại, chuyển từ phương thức kiểm tra, phát hiện sai phạm thuần túy sang phân tích, dự báo và đề xuất hoàn thiện chính sách. Nghị quyết 79-NQ/TW cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế - đây cũng là những nội dung KTNN đang đặc biệt chú trọng trong quá trình tổ chức kiểm toán hiện nay.
Tiến tới kiểm toán trên nền tảng số
Để đạt được các mục tiêu đề ra, Nghị quyết 79-NQ/TW đặt ra nhiều nhiệm vụ, giải pháp đối với các ngành, lĩnh vực, trong đó có KTNN. Theo đó, KTNN cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ phục vụ kiểm toán trên nền tảng số, bảo đảm thống nhất với lộ trình chuyển đổi số tại các Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp.
TS. Nguyễn Thành Phúc - nguyên Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Thông tin và Truyền thông trước đây) - cho rằng, trong kỷ nguyên số, nguồn tài nguyên dữ liệu của KTNN có thể được hình thành trên cơ sở kết hợp giữa khai thác dữ liệu sẵn có và thu thập dữ liệu lớn; đồng thời áp dụng các quy trình tự động và trí tuệ nhân tạo (AI) để tổ chức, phân loại dữ liệu thành các kho tri thức chuyên đề, phục vụ phân tích và hỗ trợ kiểm toán. Đặc biệt, “các công nghệ AI mang lại nhiều cơ hội để cải tiến phương pháp kiểm toán, giúp tiết kiệm thời gian, nâng cao chất lượng và tăng cường tính minh bạch thông qua tự động hóa theo chuẩn” - TS. Nguyễn Thành Phúc nhấn mạnh.
Thông tin cụ thể, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (KTNN) Nguyễn Văn Quang cho biết, KTNN đã triển khai thí điểm ứng dụng AI vào hoạt động kiểm toán, từng bước đổi mới phương thức tổ chức kiểm toán; đồng thời khai thác dữ liệu lớn của đối tượng kiểm toán để phục vụ công tác chuyên môn. Kết quả bước đầu cho thấy AI có thể hỗ trợ phát hiện các nội dung vượt tiêu chuẩn, định mức; nhận diện các bất hợp lý về thời gian thực hiện một số công việc và đưa ra các cảnh báo để kiểm toán viên phân tích, đánh giá. “Trên cơ sở dữ liệu lớn thu thập được, đoàn kiểm toán sử dụng các phần mềm phân tích để xác định nhóm vấn đề rủi ro cao, từ đó khoanh vùng các đối tượng có khả năng thu, chi sai quy định để tập trung kiểm tra, làm rõ” - ông Quang cho biết.
Từ góc độ tham mưu, Vụ trưởng Vụ Tổng hợp (KTNN) Hoàng Văn Lương cho biết, KTNN đã chú trọng nâng cao chất lượng lập kế hoạch kiểm toán thông qua việc ứng dụng mạnh mẽ CNTT trong khảo sát, thu thập và phân tích thông tin, qua đó đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu phù hợp với từng đối tượng kiểm toán. Nhờ đó, chất lượng kiểm toán được nâng lên, thời gian thực hiện được rút ngắn, đồng thời giảm thiểu ảnh hưởng đến hoạt động của đơn vị được kiểm toán.
Có thể thấy, trước yêu cầu mới và kỳ vọng ngày càng cao của Đảng, Nhà nước, KTNN cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa. Trong đó, khoa học, công nghệ được xác định là động lực then chốt để thúc đẩy KTNN phát triển nhanh và bền vững. Những định hướng này đang được cụ thể hóa bằng các hành động quyết liệt, hướng tới mục tiêu kiểm toán trên nền tảng số, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển của kinh tế nhà nước theo đúng tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW./.
Nguyễn Lộc - Theo Báo Kiểm toán số 14/2026