(sav.gov.vn) - Chính phủ đề xuất cấm sản xuất, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá khác, đồng thời bổ sung khái niệm thuốc lá, bổ sung khái niệm về các loại thuốc lá. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị nghiên cứu, chuẩn hóa các khái niệm bảo đảm tính rõ ràng, bao quát.

Bao quát đầy đủ các sản phẩm thuốc lá được Luật điều chỉnh.

Báo cáo tại Phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khái niệm thuốc lá tại khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm bảo đảm tên Luật bao quát đầy đủ các sản phẩm thuốc lá được Luật điều chỉnh.

Đồng thời, Dự thảo bổ sung khái niệm thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN), thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và thuốc lá khác vào khoản 1 Điều 2. Việc bổ sung quy định này để luật hóa khái niệm TLĐT, TLNN và các chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người vốn đã bị cấm tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội. 

Dự thảo cũng bổ sung khái niệm “trưng bày thuốc lá” vào Điều 2 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (khoản 1 Điều 1 Dự thảo Luật), nhằm chuẩn hóa cách hiểu về hành vi “trưng bày thuốc lá” để thống nhất trong thực thi pháp luật và thực hiện quy định cấm trưng bày thuốc lá.

Bên cạnh đó, Dự thảo bổ sung khái niệm “Tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng” vào Điều 2 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (khoản 1 Điều 1 Dự thảo Luật), để tránh phát sinh vướng mắc trong việc xác định và chứng minh hành vi vi phạm.

Bảo đảm nội hàm rõ ràng, thuận lợi trong phân biệt, nhận diện các loại thuốc lá

Thẩm tra sơ bộ Dự án Luật, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành sự cần thiết sửa đổi khái niệm thuốc lá và bổ sung các khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá đặc chế. Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban nhận thấy các khái niệm chưa bảo đảm tính bao quát các dạng sản phẩm TLĐT, TLNN và nguyên liệu dùng cho TLĐT, TLNN, có sự trùng lặp, chưa thống nhất giữa các khái niệm.

Cụ thể, về khái niệm thuốc lá, Cơ quan thẩm tra cho rằng, nội dung sửa đổi khái niệm có thể bỏ sót các dạng TLĐT không chứa nicotine nhưng vẫn gây hại và hoạt động theo cơ chế tương tự. Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị kế thừa khái niệm của Luật hiện hành và bổ sung nhằm bao quát hơn, bảo đảm công tác quản lý nhà nước cũng như quan điểm cấm việc sản xuất, kinh doanh, sử dụng các loại thuốc lá mới phát sinh (nếu có): Sản xuất từ nguyên liệu thay thế (có hoặc không chứa nicotine) hoặc sử dụng bằng thiết bị điện tử để làm nóng, hóa hơi dung dịch nhằm tạo ra khí, hơi cho người sử dụng; được chế biến dưới dạng thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào, TLĐT, TLNN dạng túi hoặc viên để ngậm hoặc dạng dùng để hít, để dán hoặc các dạng thuốc lá khác.

Cũng theo Cơ quan thẩm tra, Dự thảo Luật bổ sung khái niệm “thuốc lá điện tử” và “thuốc lá nung nóng”, định nghĩa đầy đủ một sản phẩm hoàn chỉnh (thiết bị điện tử, bộ phận chứa dung dịch, dung dịch TLĐT, thuốc lá đặc chế), bao quát chủng loại (dạng dùng một lần, dạng tái nạp), chi tiết các loại dung dịch nhằm tránh kẽ hở pháp lý và lợi dụng để sản xuất, kinh doanh từng bộ phận cấu thành TLĐT, TLNN.

Tuy nhiên, khái niệm “dung dịch thuốc lá điện tử” tại điểm c khoản 1a có sự giao thoa với khái niệm “thiết bị điện tử” trong định nghĩa “thuốc lá nung nóng” tại điểm c khoản 1b có thể dẫn đến xung đột phân loại sản phẩm.

Khái niệm “thuốc lá điện tử” thiếu nội dung về cụm linh kiện, linh kiện (bộ phận) rời. Điề này có thể bị lợi dụng để “lách luật” nếu thương nhân chỉ nhập khẩu hoặc kinh doanh riêng lẻ từng loại linh kiện. Bên cạnh đó, quy định tại các điểm a, b và d khoản 1c mô tả cách thức cấu tạo chưa bao quát hết do hình dạng thiết bị điện tử có thể thay đổi theo dạng thuốc lá đặc chế và rất đa dạng trên thực tế.

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị: Nghiên cứu, chỉnh lý khái niệm, giải thích thuật ngữ “thuốc lá điện tử”, “thuốc lá nung nóng” bảo đảm nội hàm rõ ràng, chính xác, thuận lợi trong việc phân biệt, nhận diện các loại thuốc lá này và để xác định rõ đối tượng cấm. Đồng thời, rà soát sử dụng thống nhất cụm từ “tạo ra khí hơi” và “tạo hơi” tại điểm a và c khoản 1a quy định về TLĐT.

Cơ quan soạn thảo cũng cần đánh giá kỹ lưỡng các khía cạnh pháp lý của việc sử dụng cụm từ “sản phẩm đồng bộ, hoàn chỉnh” để bảo đảm thống nhất với quy tắc tổng quát giải thích việc phân loại hàng hóa theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam dựa trên Hệ thống hài hòa mô tả và mã hóa hàng hóa của Tổ chức Hải quan thế giới; hoặc nghiên cứu bổ sung định nghĩa cụm từ này để bảo đảm thống nhất cách hiểu trong tổ chức thực hiện và không xung đột với các luật khác.

Đồng thời, bổ sung“cụm linh kiện”, “linh kiện (bộ phận) rời”, “dung dịch” để lắp ráp, sản xuất cấu thành nên sản phẩm cũng thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định này, làm cơ sở để bổ sung và đồng bộ với quy định cấm.

Quy định bao quát dựa trên công dụng, phương thức sản xuất và cách thức sử dụng

Đối với bổ sung khái niệm thiết bị điện tử, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã  hội cho biết, Dự thảo Luật định nghĩa thiết bị điện tử nhưng vẫn có thể tạo ra cách hiểu khác nhau vì “thiết bị điện tử hóa hơi cá nhân” như quy định của Dự thảo Luật không phải chỉ để được sử dụng cho mục đích hút thuốc lá mà còn được sử dụng vào mục khác trong đời sống.

Có ý kiến đề nghị Dự thảo chỉ quy định các dấu hiệu pháp lý cơ bản để xác định TLNN; các tiêu chuẩn kỹ thuật, cấu tạo thiết bị và phương thức hoạt động nên giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính ổn định của Luật, tạo sự linh hoạt trong quản lý nhà nước.

Ông Nguyễn Đắc Vinh cũng chỉ ra, khái niệm thuốc lá đặc chế chưa thực sự thống nhất với định nghĩa về thuốc lá, có thể dẫn đến cách hiểu khác nhau. Ủy ban đề nghị có thể nghiên cứu quy định thuốc lá đặc chế là một loại thuốc lá hoặc dạng thuốc lá được sản xuất để chuyên sử dụng cho TLNN và là cấu thành hoàn chỉnh của TLNN.

“Việc tách riêng khái niệm này cũng dẫn đến khó hiểu vì bản chất thuốc lá đặc chế là một phần của TLNN, trong khi dung dịch TLĐT cũng là một phần để cấu thành TLĐT thì lại được đưa vào trong khái niệm của TLĐT, vì vậy đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ hơn về sự khác nhau này” - ông Nguyễn Đắc Vinh nêu rõ.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị nghiên cứu sửa đổi, bổ sung khái niệm “Nguyên liệu thuốc lá” để phù hợp với khái niệm mới về “thuốc lá” của Dự thảo Luật.

Thảo luận tại Phiên họp, các thành viên UBTVQH đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu chuẩn hóa các khái niệm theo hướng không chỉ dựa vào tên gọi, cấu tạo, mà phải bao quát được bản chất, phương thức sử dụng, bảo đảm Luật có khả năng điều chỉnh các sản phẩm có thể phát sinh sau này. 

“Trong quá trình hoàn thiện, đề nghị Cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát kỹ hơn về phạm vi điều chỉnh của Dự án Luật; nghiên cứu chuẩn hóa các khái niệm bảo đảm tính rõ ràng, bao quát dựa trên công dụng, phương thức sản xuất và cách thức sử dụng” – Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh.