(sav.gov.vn) - Sáng 13/5, tại trụ sở Kiểm toán nhà nước (KTNN), tiếp tục chương trình Hội nghị trao đổi chuyên môn giữa KTNN Việt Nam và KTNN Lào, Phó Chủ tịch KTNN Lào Toy Phonthilah cùng Đoàn công tác đã có buổi trao đổi với KTNN khu vực I về kinh nghiệm kiểm tra thuế khu vực tư nhân.

Dự Hội nghị có Phó Kiểm toán trưởng KTNN khu vực I Phạm Thành Ngọc, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế Nguyễn Việt Hùng và các lãnh đạo cấp phòng, chuyên viên Vụ Hợp tác quốc tế, KTNN khu vực I.

Chia sẻ về việc kiểm tra, đối chiếu thuế phải nộp ngân sách nhà nước (NSNN) từ các doanh nghiệp tư nhân, ông Đỗ Quốc Việt - Phó Trưởng phòng Kiểm toán doanh nghiệp, KTNN khu vực I cho biết, việc KTNN thực hiện kiểm toán các nội dung quản lý thuế đối với các cơ quan quản lý thuế đã được quy định cụ thể trong Luật KTNN và Luật Quản lý thuế 2025. 

Theo đó, KTNN thực hiện kiểm tra, đối chiếu với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến nội dung kiểm toán công tác quản lý thuế khi kiểm toán tại cơ quan thuế; đồng thời cơ chế xác định nghĩa vụ thuế, các khoản phải nộp NSNN, hành vi vi phạm của người nộp thuế và trách nhiệm tổ chức thực hiện kiến nghị cũng được đề cập rõ ràng trong Luật KTNN. Đây là những cơ sở pháp lý quan trọng để KTNN có thể xây dựng các quy định về kiểm tra, đối chiếu với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kiểm toán của KTNN, trong đó có việc kiểm tra, đối chiếu tình hình thực hiện nghĩa vụ với NSNN của người nộp thuế khi kiểm toán công tác quản lý thuế.

Việc kiểm tra, đối chiếu với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kiểm toán của KTNN được thực hiện theo Quyết định số 1536/QĐ-KTNN ngày 12/12/2023 của Tổng KTNN.

Trong đó, nội dung kiểm tra, đối chiếu khi kiểm toán tại cơ quan quản lý thuế (gồm cơ quan thuế, cơ quan hải quan), bao gồm: kiểm toán viên nhà nước (KTVNN) kiểm toán công tác quản lý thuế của cơ quan thuế, hải quan theo các quy định pháp luật về thuế và quy định khác có liên quan; yêu cầu cơ quan quản lý thuế cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến nội dung kiểm toán theo kế hoạch kiểm toán đã được phê duyệt. 

Trường hợp có phát hiện sai sót hoặc có cơ sở nghi ngờ tiềm ẩn rủi ro có liên quan đến việc thực hiện chức năng quản lý thuế của đơn vị được kiểm toán hoặc nội dung kiểm toán trọng yếu tiềm ẩn rủi ro nhưng cơ quan quản lý thuế không cung cấp được đầy đủ hồ sơ, tài liệu hoặc hồ sơ cung cấp chưa đủ tin cậy còn chứa đựng những yếu tố tiềm ẩn rủi ro, xét thấy cần thu thập thông tin từ người nộp thuế để củng cố bằng chứng kiểm toán, KTVNN đề xuất với cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định kiểm tra, đối chiếu với người nộp thuế theo quy định.

Về phương pháp kiểm tra, đối chiếu, ông Việt cho biết, việc lựa chọn phương pháp, thủ tục kiểm tra, đối chiếu cụ thể phụ thuộc vào đánh giá rủi ro hay phân tích, nhận định các vấn đề, nội dung cần kiểm tra, đối chiếu. KTVNN có thể áp dụng một hoặc nhiều phương pháp hoặc sử dụng kết hợp các phương pháp thu thập bằng chứng theo quy định tại Chuẩn mực KTNN.

Tùy theo tính chất, đặc điểm, quy mô của nghiệp vụ kinh tế, hoạt động của đối tượng kiểm tra, đối chiếu, hoặc trong một số lĩnh vực đặc thù (như công nghệ thông tin, môi trường...), KTVNN có thể xem xét trình cấp có thẩm quyền áp dụng các phương pháp kiểm toán đặc thù như thuê chuyên gia, quan trắc thực địa, kiểm tra hiện trường... để thu thập bổ sung bằng chứng làm cơ sở cho KTVNN đưa ra ý kiến.

Chia sẻ về kinh nghiệm kiểm tra, đối chiếu thuế phải nộp NSNN từ các doanh nghiệp tư nhân, ông Đỗ Quốc Việt cho biết, qua hoạt động kiểm toán, KTNN đã phát hiện một số sai sót của các doanh nghiệp tư nhân trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế.

Đơn cử, đối với thuế giá trị gia tăng, nhiều doanh nghiệp kê khai thiếu, chưa kê khai thuế giá trị gia tăng; xác định tỷ lệ, phân bổ thuế giá trị gia tăng chưa chính xác; kê khai sai, áp sai thuế suất thuế giá trị gia tăng. Đối với thuế thu nhập doanh nghiệp, còn tình trạng doanh nghiệp kê khai thiếu thuế phải nộp; xác định chưa đúng thời gian được miễn, giảm thuế; xác định chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, thu nhập chịu thuế chưa chính xác. Ngoài ra, hoạt động kiểm toán cũng phát hiện những sai sót của doanh nghiệp tư nhân trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường, tiền cấp quyền khai thác khoáng sản…

Lắng nghe ý kiến trao đổi của đại diện KTNN khu vực I, Phó Chủ tịch Toy Phonthilah cho biết, KTNN Lào đặc biệt quan tâm đến 3 vấn đề mà hệ thống quy định pháp luật của Lào cần tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới.

Thứ nhất, liên quan đến nhận thức về vai trò của KTNN. Qua nghiên cứu các cơ sở pháp lý liên quan đến hoạt động kiểm toán của KTNN Việt Nam và Lào, chúng tôi nhận thấy hệ thống pháp lý của hai nước có nhiều điểm tương đồng. Tuy nhiên, vẫn tồn tại sự khác biệt trong nhận thức về tài chính công, tài sản công. Tại Lào, khi KTNN thực hiện kiểm tra, đối chiếu, một số cơ quan quản lý nhà nước cho rằng cơ quan kiểm toán đang thực hiện vượt quá thẩm quyền. Tuy nhiên, qua học tập kinh nghiệm từ KTNN Việt Nam, chúng tôi sẽ nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền của Lào để có những điều chỉnh phù hợp.

Thứ hai, theo chia sẻ của đại diện KTNN Việt Nam, để triển khai hoạt động kiểm toán hiệu quả, điều quan trọng nhất là phải có cơ sở pháp lý vững chắc. Vì vậy, thời gian tới, chúng tôi sẽ rà soát, nghiên cứu bổ sung các quy định phù hợp trong Luật KTNN, đồng thời kiến nghị hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hoạt động kiểm toán.

Thứ ba, KTNN Lào mong muốn tiếp tục học hỏi kinh nghiệm của KTNN Việt Nam trong việc tổ chức kiểm toán tại các tỉnh, thành phố lớn để hoạt động kiểm toán được triển khai thuận lợi, hiệu quả. Theo chia sẻ của KTNN Việt Nam, trước khi làm việc, cơ quan kiểm toán đều thực hiện thông báo tới đơn vị được kiểm toán. Đây là kinh nghiệm mà KTNN Lào đã học tập và áp dụng, qua đó giúp một số cuộc kiểm toán được triển khai thuận lợi hơn và được chính quyền địa phương ủng hộ.

Tại Hội nghị, ông Đỗ Quốc Việt cũng giải đáp cụ thể một số nội dung phía bạn quan tâm như: việc lựa chọn doanh nghiệp để thực hiện kiểm tra đối chiếu; thủ tục thực hiện; những cơ sở pháp lý để làm căn cứ và phục vụ cho việc kiểm tra thuế khu vực tư nhân; cơ chế để KTNN lấy được thông tin từ khu vực tư nhân để kiểm tra; những thông tin cần có từ khu vực tư nhân phải được làm rõ đến mức độ nào; những rủi ro và thách thức thường gặp khi kiểm tra thuế khu vực tư nhân…

Thông tin thêm về những khó khăn cơ quan KTNN Việt Nam thường gặp phải khi kiểm tra thuế khu vực tư nhân, Phó Kiểm toán trưởng Phạm Thành Ngọc chia sẻ, về cơ bản, các đơn vị thuộc diện kiểm tra, đối chiếu đều nghiêm túc chấp hành. Tuy nhiên, vẫn có một số đơn vị viện dẫn nhiều lý do để chưa thực hiện đầy đủ yêu cầu của cơ quan kiểm toán; hoặc có những doanh nghiệp cung cấp tài liệu rất chậm, dẫn đến hết thời gian kiểm tra, đối chiếu nhưng cơ quan kiểm toán không đủ thời gian để thực hiện đầy đủ nội dung kiểm tra.

Đối với vấn đề này, KTNN luôn thể hiện quan điểm kiên quyết và nêu rõ trong báo cáo kiểm toán, trong đó ghi cụ thể các trường hợp không chấp hành, đồng thời kiến nghị cơ quan thuế, UBND tỉnh chỉ đạo kiểm tra và báo cáo kết quả về KTNN. Biện pháp này phát huy hiệu quả rất lớn bởi các doanh nghiệp cũng không muốn ảnh hưởng đến uy tín, đặc biệt là việc tuân thủ pháp luật thuế. Qua đó, ở các lần kiểm tra sau, doanh nghiệp thường chấp hành tốt hơn.

Bên cạnh đó, Hội đồng nhân dân với vai trò giám sát hoạt động của chính quyền cũng sẽ thực hiện chất vấn đối với những nội dung này. Đây là một trong những biện pháp hiệu quả, đồng thời cũng là nội dung nằm trong quy chế phối hợp giữa cơ quan KTNN với Hội đồng nhân dân và UBND các địa phương.

“Hy vọng những kinh nghiệm, kiến thức mà KTNN Việt Nam chia sẻ sẽ là nguồn thông tin hữu ích để KTNN Lào tham khảo, nghiên cứu và xem xét áp dụng phù hợp với thực tiễn hoạt động kiểm toán tại Lào” - Phó Kiểm toán trưởng Phạm Thành Ngọc bày tỏ.

Kết thúc buổi thảo luận, Phó Chủ tịch KTNN Lào Toy Phonthilah trân trọng cảm ơn sự đón tiếp trọng thị của KTNN Việt Nam, đồng thời đánh giá cao những trao đổi chuyên môn sâu, cụ thể của KTNN khu vực I. Lãnh đạo KTNN Lào cho biết, các nội dung được trao đổi, thảo luận tại Hội nghị đã giúp giải đáp nhiều vấn đề mà KTNN Lào còn băn khoăn trong quá trình thực hiện các hoạt động kiểm toán.

“Trên cơ sở những kiến thức, kinh nghiệm học tập được từ KTNN Việt Nam, sau chuyến công tác này, Đoàn sẽ xây dựng báo cáo về các nội dung được trao đổi, giải đáp tại Hội nghị để báo cáo Quốc hội” - Phó Chủ tịch KTNN Lào Toy Phonthilah khẳng định./.