Luật KTNN sửa đổi 2015
Quy định mới về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong Luật Kiểm toán nhà nước (sửa đổi)
(kiemtoannn.gov.vn) - Ngày 24/6/2015, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIII đã biểu quyết thông qua Luật Kiểm toán nhà nước (sửa đổi), Luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2016, Luật Kiểm toán nhà nước (sửa đổi) về quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức và hoạt động của Kiểm toán nhà nước (KTNN); nhiệm vụ, quyền hạn của Tổng Kiểm toán nhà nước; nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm toán viên nhà nước; quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đối với hoạt động KTNN… Đây là sự kiện có ý nghĩa đánh dấu mốc quan trọng trong việc thể chế hóa theo yêu cầu của Hiến pháp thành Luật KTNN để bảo đảm tính thống nhất, hợp Hiến hợp pháp của hệ thống pháp luật.
Luật KTNN (sửa đổi) có nhiều điểm mới, thể hiện rõ nét và đầy đủ, phù hợp với địa vị pháp lý của KTNN trong Hiến pháp. Một trong những nội dung mới, mang tính căn bản trong Luật KTNN (sửa đổi) là quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đối với hoạt động KTNN.

Bảo đảm hiệu lực, hiệu quả trong hoạt động KTNN


Việc bổ sung các quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đối với hoạt động KTNN nhằm: Bảo đảm hiệu lực, hiệu quả trong hoạt động KTNN, tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công; phù hợp nguyên tắc quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.

Với vị thế là cơ quan do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan, Luật KTNN bổ sung cụ thể tại Chương VII trên cơ sở kế thừa một số quy định của Luật KTNN năm 2005 và bổ sung các quy định phù hợp khác theo quy định của Hiến pháp và pháp luật hiện hành.

Luật KTNN năm 2005 quy định mục đích kiểm toán của KTNN là phục vụ việc kiểm tra, giám sát của Nhà nước trong quản lý, sử dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước, góp phần thực hành tiết kiệm, chống tham nhũng, thất thoát, lãng phí, phát hiện và ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước. Theo đó đối tượng kiểm toán của KTNN là các hoạt động có liên quan đến quản lý, sử dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước. KTNN thực hiện kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công - khoản 1 Điều 118 Hiến pháp năm 2013.

Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước được xác định:

Đối với tính chính xác, trung thực của báo cáo tài chính, các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm:

Chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của các số liệu kế toán và các thông tin của báo cáo tài chính.

Căn cứ vào các quy định của pháp luật, xây dựng và duy trì hoạt động hệ thống kiểm soát nội bộ thích hợp và có hiệu quả.

Tổ chức kiểm toán nội bộ theo quy định của pháp luật để bảo vệ an toàn tài sản; đánh giá về chất lượng và độ tin cậy của thông tin kinh tế, tài chính; việc chấp hành pháp luật, chế độ, chính sách của Nhà nước và các nội quy, quy chế của đơn vị.

Luật KTNN năm 2005 quy định về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động KTNN. Cụ thể:

Tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động kiểm toán có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời thông tin, tài liệu theo yêu cầu của KTNN, Kiểm toán viên nhà nước và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, khách quan của thông tin, tài liệu đã cung cấp.

Khi nhận được báo cáo kiểm toán, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm giải quyết đầy đủ, kịp thời kết luận và kiến nghị của KTNN, đồng thời gửi báo cáo kết quả giải quyết cho KTNN.

Đối với các đơn vị được kiểm toán: Luật nghiêm cấm các hành vi, như: Từ chối cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ cho cuộc kiểm toán theo yêu cầu của KTNN và Kiểm toán viên nhà nước; Cản trở công việc của KTNN và Kiểm toán viên nhà nước; Báo cáo sai lệch, không trung thực, không đầy đủ và thiếu khách quan thông tin liên quan đến cuộc kiểm toán của KTNN; Mua chuộc, hối lộ Kiểm toán viên nhà nước; Che giấu các hành vi vi phạm pháp luật về tài chính, ngân sách… Nghiêm cấm mọi tổ chức, cá nhân can thiệp trái pháp luật vào hoạt động kiểm toán của KTNN.

Các quy định chi tiết về nghĩa vụ của đơn vị được kiểm toán, như: Chấp hành quyết định kiểm toán; Lập và gửi đầy đủ, kịp thời báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán dự án đầu tư; kế hoạch thu, chi; báo cáo tình hình chấp hành và quyết toán ngân sách cho KTNN theo yêu cầu; Cung cấp đầy đủ, kịp thời các thông tin, tài liệu cần thiết để thực hiện việc kiểm toán theo yêu cầu của KTNN, Kiểm toán viên nhà nước và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, khách quan của thông tin, tài liệu đã cung cấp; Trả lời và giải trình đầy đủ, kịp thời các vấn đề do Đoàn kiểm toán, Kiểm toán viên nhà nước yêu cầu; Người đứng đầu đơn vị được kiểm toán phải ký biên bản kiểm toán; Thực hiện đầy đủ, kịp thời kết luận, kiến nghị của KTNN về sai phạm trong báo cáo tài chính và sai phạm trong việc tuân thủ pháp luật; thực hiện biện pháp để khắc phục yếu kém trong hoạt động theo kết luận, kiến nghị của KTNN; báo cáo bằng văn bản về việc thực hiện kết luận, kiến nghị đó cho KTNN.

Trước khi sửa đổi Luật KTNN, pháp luật đã có những quy định khá cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức đối với hoạt động KTNN, nghĩa vụ của đơn vị được kiểm toán. Tuy nhiên, trong Luật KTNN năm 2005 chưa xác định cụ thể các cơ quan, tổ chức liên quan đến hoạt động kiểm toán là các cơ quan, tổ chức nào? Mối quan hệ giữa các cơ quan, tổ chức này đối với hoạt động kiểm toán và cơ quan KTNN ra sao? Điều này phần nào đã gây khó khăn cho cơ quan KTNN, Kiểm toán viên nhà nước khi xác định các cơ quan cần kiểm toán, nội dung kiểm toán, cũng như việc cung cấp thông tin và phối hợp thực hiện của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan trong hoạt động kiểm toán của KTNN - đây là những vấn đề bất cập đã được sửa đổi trong Luật KTNN năm 2015.

Luật KTNN (sửa đổi) quy định rõ về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với hoạt động KTNN

Chương VII, Luật KTNN (sửa đổi) đã bổ sung trách nhiệm của: Quốc hội với KTNN; Chính phủ với KTNN; Các cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân; Cơ quan, tổ chức trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công; Cơ quan, tổ chức cá nhân có liên quan trong hoạt động kiểm toán. Đây là những quy định nền tảng làm cơ sở pháp lý cho việc nâng cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, các tổ chức, cá nhân đối với hoạt động của KTNN, qua đó nâng cao chất lượng công tác kiểm toán, đồng thời góp phần thiết thực vào việc sử dụng hiệu quả hơn kết quả kiểm toán của KTNN.

Trong mối quan hệ với Quốc hội: Luật KTNN sửa đổi đã làm rõ mối quan hệ giữa Quốc hội và KTNN ở các khía cạnh:

Theo Hiến pháp năm 2013 và pháp luật hiện hành, KTNN là cơ quan do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật.

Trong việc giám sát KTNN: Hiến pháp ở một số nước trên thế giới quy định chức năng giám sát của Quốc hội đối với KTNN. Ở Việt Nam, nội dung này lần đầu tiên được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 tại các quy định về Quyền hạn của Quốc hội, Quốc hội xét báo cáo công tác của KTNN; Quốc hội quy định về tổ chức và hoạt động của KTNN; Quốc hội bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Tổng Kiểm toán nhà nước; Quốc hội lấy phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu - Tổng Kiểm toán nhà nước; quyền hạn của Ủy ban thường vụ Quốc hội - Ủy ban thường vụ Quốc hội (Ủy ban thường vụ Quốc hội giám sát đối với hoạt động của KTNN)... Các quy định này được đưa ra nhằm tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực giữa các chủ thể tham gia vào các khâu điều hành, quản lý của Nhà nước, đặc biệt là trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.

Trong việc giám sát KTNN, Quốc hội sẽ: Xem xét báo cáo công tác của KTNN; Giám sát các hoạt động của KTNN; Xem xét, đánh giá trình độ, năng lực, trách nhiệm cá nhân do Quốc hội bầu ...

Thông qua việc báo cáo kết quả kiểm toán, báo cáo công tác của KTNN; báo cáo, giải trình, cung cấp tài liệu, nghiên cứu và trả lời các kiến nghị theo yêu cầu. Quốc hội sẽ sử dụng kết quả kiểm toán của KTNN phục cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình. Đặc biệt là nhiệm vụ xem xét, quyết định dự toán NSNN, quyết định phân bổ ngân sách trung ương, quyết định dự án và công trình trọng điểm quốc gia được đầu tư từ nguồn NSNN; xem xét, phê chuẩn quyết toán NSNN và sử dụng trong hoạt động giám sát việc thực hiện NSNN, chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia; quy định, sửa đổi hoặc bãi bỏ các thứ thuế; quyết định phân chia các khoản thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; mức giới hạn an toàn nợ quốc gia, nợ công, nợ chính phủ; dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách trung ương; phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước...một cách có hiệu quả nhất. Mặt khác, thông qua hoạt động giám sát theo chức năng, quyền hạn của Quốc hội sẽ cung cấp thêm thông tin cho cơ quan kiểm toán trong hoạt động kiểm toán,...

Trong mối quan hệ với Chính phủ: Luật KTNN (sửa đổi) đã làm rõ mối quan hệ của Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình phối hợp với KTNN trong tổ chức và hoạt động KTNN; thực hiện, đôn đốc và chỉ đạo các cơ quan liên quan thực hiện và báo cáo kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán của KTNN.

Trách nhiệm của Hội đồng nhân dân: Hội đồng nhân dân giám sát việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán của KTNN tại địa phương.

Trách nhiệm của cơ quan điều tra, viện kiểm sát nhân dân: Thông qua hoạt động kiểm toán, KTNN đã phát hiện nhiều sai phạm, yếu kém trong công tác quản lý điều hành và sử dụng ngân sách, tiền và tài sản nhà nước; phát hiện một số vụ việc tiêu cực, tham nhũng, lãng phí và chuyển các cơ quan chức năng xử lý theo thẩm quyền. Xuất phát từ thực tiễn đó và để phù hợp theo quy định của Luật Phòng chống tham nhũng, Luật KTNN đã quy định Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết theo thẩm quyền các vụ việc có dấu hiệu của tội phạm do KTNN phát hiện và kiến nghị.

Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân: Thực hiện và chỉ đạo các cơ quan của địa phương cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin, tài liệu phục vụ hoạt động kiểm toán của KTNN; Thực hiện và chỉ đạo các cơ quan của địa phương thực hiện và báo cáo đầy đủ, kịp thời kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán của KTNN.

Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động KTNN: Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động KTNN có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời thông tin, tài liệu theo yêu cầu của KTNN, Kiểm toán viên nhà nước và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, khách quan của thông tin, tài liệu đã cung cấp; Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có trách nhiệm thực hiện kết luận và kiến nghị kiểm toán của KTNN, đồng thời gửi báo cáo kết quả cho KTNN; Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cơ quan khác của Chính phủ, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, kịp thời các thông tin, tài liệu để phục vụ cho KTNN thực hiện nhiệm vụ quy định tại khoản 4 Điều 10 của Luật.

Như vậy, có thể nói hoạt động kiểm toán của KTNN có đối tượng và phạm vi rộng, bao gồm mọi cơ quan, tổ chức quản lý và sử dụng tài chính, tài sản công. Do vậy, sự phối hợp và trách nhiệm của các cấp, các ngành, địa phương và đơn vị được kiểm toán giữ vai trò quan trọng, tạo điều kiện để KTNN ngày càng nâng cao chất lượng kiểm toán, phục vụ và đáp ứng tốt yêu cầu của Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan quản lý và địa phương, nâng cao hiệu quả và hiệu lực trong công tác quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công của các cơ quan, tổ chức, đơn vị. Điều này cũng cho thấy, các quy định trên hoàn toàn phù hợp với vai trò Hiến định KTNN với tư các là cơ quan hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, có phạm vi và đối tượng kiểm toán đầy đủ, bao quát hết các nguồn lực tài chính, tài sản công./.

Th.S. Đỗ Thị Lan Hương
    Vụ Pháp chế, KTNN
Các bài đã đăng