Luật KTNN sửa đổi 2015
Những điểm mới của Luật Kiểm toán nhà nước 2015

(kiemtoannn.gov.vn) - Sáng ngày 24/6/2015 tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIII, đã biểu quyết thông qua Luật Kiểm toán nhà nước (sửa đổi). Sau khi xem xét lần cuối dự thảo đã có 88,66% số đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Kiểm toán nhà nước (sửa đổi). Có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2016, Luật Kiểm toán nhà nước (sửa đổi) quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức và hoạt động của Kiểm toán nhà nước; nhiệm vụ, quyền hạn của Tổng Kiểm toán nhà nước; nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm toán viên nhà nước; quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đối với hoạt động Kiểm toán nhà nước.

Các đại biểu bấm nút thông qua Luật Kiểm toán nhà nước (sửa đổi) tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIII

Sự cần thiết sửa đổi Luật Kiểm toán nhà nước 

Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 đã quy định về địa vị pháp lý, tính độc lập của Kiểm toán nhà nước, Tổng Kiểm toán nhà nước tại Điều 118, với những nội dung: (1) Kiểm toán nhà nước là cơ quan do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, thực hiện kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công; (2) Tổng Kiểm toán nhà nước là người đứng đầu Kiểm toán nhà nước, do Quốc hội bầu. Nhiệm kỳ của Tổng Kiểm toán nhà nước do luật định.Tổng Kiểm toán nhà nước chịu trách nhiệm và báo cáo kết quả kiểm toán, báo cáo công tác trước Quốc hội; trong thời gian Quốc hội không họp chịu trách nhiệm và báo cáo trước Ủy ban thường vụ Quốc hội. (3) Tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể của Kiểm toán nhà nước do luật định.

Có thể nói, việc triển khai thi hành Hiến pháp mới đã đặt ra yêu cầu sửa đổi, bổ sung toàn diện Luật Kiểm toán nhà nước nhằm nâng cao tính độc lập trong tổ chức và hoạt động của Kiểm toán nhà nước (KTNN); quy định cụ thể địa vị pháp lý, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của KTNN; xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan đến hoạt động kiểm toán...

Bên cạnh đó, Luật Kiểm toán nhà nước năm 2005 (Quốc hội khoá XI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14/6/2005, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2006), sau thời gian thực hiện, bên cạnh những kết quả đã đạt được, còn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế cần phải được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp, như: Quy định về địa vị pháp lý của KTNN chưa tương xứng với vị trí, vai trò của KTNN; phạm vi kiểm toán chưa bao quát hết việc kiểm tra, kiểm soát tài chính công, tài sản công; chưa quy định đầy đủ về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với hoạt động KTNN; chưa có sự tương thích về một số quy định giữa Luật Kiểm toán nhà nước năm 2005 với các luật liên quan, như: Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Ngân sách nhà nước... 

Do vậy, việc sửa đổi, bổ sung Luật Kiểm toán nhà nước năm 2005 là cần thiết nhằm cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp về KTNN, đồng thời, khắc phục những tồn tại bất cập của Luật Kiểm toán nhà nước hiện hành.

Những điểm mới của Luật Kiểm toán nhà nước 2015

Luật Kiểm toán nhà nước năm 2015 gồm 9 chương, 73 điều (so với Luật KTNN năm 2005 tăng 1 chương, giảm 3 điều, trong đó bổ sung 11 điều mới và bỏ 14 điều của Luật năm 2005) với những điểm mới cơ bản sau đây:

Về phạm vi, đối tượng kiểm toán

Cụ thể hoá nhiệm vụ, quyền hạn được giao theo quy định của Hiến pháp, Luật KTNN năm 2015 quy định đối tượng kiểm toán của KTNN là việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đối với hoạt động kiểm toán nhà nước; quy định rõ nội dung tài chính công, tài sản công thuộc phạm vi kiểm toán của KTNN. Cụ thể tại Điều 2. Đối tượng áp dụng: (1). Kiểm toán nhà nước. (2). Cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. (3). Cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đối với hoạt động kiểm toán nhà nước. Điều 3.Giải thích từ ngữ: Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau: (1). Báo cáo kiểm toán của Kiểm toán nhà nước là văn bản do Kiểm toán nhà nước lập và công bố sau mỗi cuộc kiểm toán để đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị về những nội dung đã kiểm toán. Báo cáo kiểm toán của Kiểm toán nhà nước do Tổng Kiểm toán nhà nước hoặc người được Tổng Kiểm toán nhà nước ủy quyền ký tên, đóng dấu. (2). Bằng chứng kiểm toán là tài liệu, thông tin do Kiểm toán viên nhà nước thu thập liên quan đến cuộc kiểm toán, làm cơ sở cho việc đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị kiểm toán. (3). Đơn vị được kiểm toán là cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. (4). Hồ sơ kiểm toán của cuộc kiểm toán là các tài liệu do Kiểm toán nhà nước thu thập, phân loại, sử dụng, lập, lưu trữ và quản lý theo quy định. (5). Hoạt động kiểm toán của Kiểm toán nhà nước là việc đánh giá và xác nhận tính đúng  đắn, trung thực của các thông tin tài chính công, tài sản công hoặc báo cáo tài chính liên quan đến quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; việc chấp hành pháp luật và hiệu quả trong việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. (6). Kiểm toán nhà nước chuyên ngành là đơn vị trực thuộc Kiểm toán nhà nước, thực hiện kiểm toán đối với đơn vị được kiểm toán ở trung ương và các nhiệm vụ theo sự phân công của Tổng Kiểm toán nhà nước. (7). Kiểm toán nhà nước khu vực là đơn vị trực thuộc Kiểm toán nhà nước, thực hiện kiểm toán đối với đơn vị được kiểm toán ở địa phương và các nhiệm vụ theo sự phân công của Tổng Kiểm toán nhà nước. (8). Kiểm toán viên nhà nước là công chức nhà nước được Tổng Kiểm toán nhà nước bổ nhiệm vào các ngạch kiểm toán viên nhà nước để thực hiện nhiệm vụ kiểm toán. (9). Ngạch Kiểm toán viên nhà nước là tên gọi thể hiện thứ bậc về năng lực và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của Kiểm toán viên nhà nước, bao gồm các ngạch: Kiểm toán viên, Kiểm toán viên chính và Kiểm toán viên cao cấp. (10). Tài chính công bao gồm: ngân sách nhà nước; dự trữ quốc gia; các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; tài chính của các cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, đơn vị sự nghiệp công lập, đơn vị cung cấp dịch vụ, hàng hóa công, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp có sử dụng kinh phí, ngân quỹ nhà nước; phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp; các khoản nợ công. (11). Tài sản công bao gồm: đất đai; tài nguyên nước; tài nguyên khoáng sản; nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời; tài nguyên thiên nhiên khác; tài sản nhà nước tại cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp; tài sản công được giao cho các doanh nghiệp quản lý và sử dụng; tài sản dự trữ nhà nước; tài sản thuộc kết cấu hạ tầng phục vụ lợi ích công cộng và các tài sản khác do Nhà nước đầu tư, quản lý thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Điều 4. Đối tượng kiểm toán của Kiểm toán nhà nước: Đối tượng kiểm toán của Kiểm toán nhà nước là việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công và các hoạt động có liên quan đến việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công của đơn vị được kiểm toán.

Do phạm vi kiểm toán mở rộng theo quy định của Hiến pháp nên bên cạnh những đơn vị được kiểm toán như quy định của Luật năm 2005, Luật Kiểm toán nhà nước năm 2015 bổ sung đơn vị được kiểm toán là cơ quan quản lý sử dụng nợ công; đối với các doanh nghiệp, thực hiện kiểm toán đối với Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ. Đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, khi cần thiết, Tổng Kiểm toán nhà nước quyết định lựa chọn mục tiêu, tiêu chí, nội dung và phương pháp kiểm toán phù hợp (Khoản 10 Điều 55).

                              
Đại biểu QH tỉnh Nam Định Nguyễn Thanh Sơn phát biểu ý kiến về Luật Kiểm toán nhà nước (sửa đổi) tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIII

Về giá trị pháp lý của Báo cáo kiểm toán 

Luật quy định rõ về giá trị pháp lý của Báo cáo kiểm toán. Báo cáo kiểm toán của KTNN là văn bản do KTNN lập và công bố để đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị về những nội dung đã kiểm toán, việc quy định giá trị pháp lý của báo cáo kiểm toán có ý nghĩa quan trọng đối với đơn vị được kiểm toán cũng như các cơ quan, tổ chức sử dụng trong hoạt động của mình. Vì vậy tại Điều 7. Giá trị pháp lý của báo cáo kiểm toán, quy định: (1) Báo cáo kiểm toán của Kiểm toán nhà nước sau khi phát hành và công khai có giá trị bắt buộc phải thực hiện đối với đơn vị được kiểm toán về sai phạm trong việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. (2). Báo cáo kiểm toán của Kiểm toán nhà nước là căn cứ để: a) Quốc hội sử dụng trong quá trình xem xét, quyết định và giám sát việc thực hiện: mục tiêu, chỉ tiêu, chính sách, nhiệm vụ cơ bản phát triển kinh tế - xã hội dài hạn và hằng năm của đất nước; chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia; chính sách cơ bản về tài chính, tiền tệ quốc gia; quy định, sửa đổi hoặc bãi bỏ các thứ thuế; quyết định phân chia các khoản thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; mức giới hạn an toàn nợ quốc gia, nợ công, nợ chính phủ; dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách trung ương; phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước; b) Chính phủ, cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức, cơ quan khác của Nhà nước sử dụng trong công tác quản lý, điều hành và thực thi nhiệm vụ, quyền hạn của mình; c) Hội đồng nhân dân sử dụng trong quá trình xem xét, quyết định dự toán và phân bổ ngân sách địa phương; phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương; giám sát việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công và thực thi nhiệm vụ, quyền hạn của mình; d) Đơn vị được kiểm toán thực hiện quyền khiếu nại.

Về Tổng Kiểm toán nhà nước

Chế định Tổng Kiểm toán nhà nước được sửa đổi cho phù hợp với quy định của Hiến pháp, nhiệm kỳ của Tổng Kiểm toán nhà nước theo nhiệm kỳ của Quốc hội, cụ thể: Điều 12. Tổng Kiểm toán nhà nước, quy định: (1). Tổng Kiểm toán nhà nước là người đứng đầu Kiểm toán nhà nước, chịu trách nhiệm trước Quốc hội và Ủy ban thường vụ Quốc hội về tổ chức và hoạt động của Kiểm toán nhà nước. (2). Tổng Kiểm toán nhà nước do Quốc hội bầu, miễn nhiệm và bãi nhiệm theo đề nghị của Ủy ban thường vụ Quốc hội. (3). Nhiệm kỳ của Tổng Kiểm toán nhà nước là 05 năm theo nhiệm kỳ của Quốc hội. Tổng Kiểm toán nhà nước có thể được bầu lại nhưng không quá hai nhiệm kỳ liên tục. 

Ngoài ra tại Điều 17. Kiểm toán trưởng, Phó Kiểm toán trưởng, Mục 2. Hệ thống tổ chức Kiểm toán Nhà nước có quy định cụ thể hơn về tiêu chuẩn Kiểm toán trưởng, Phó Kiểm toán trưởng. Theo đó, ngoài quy định Kiểm toán trưởng là người đứng đầu Kiểm toán nhà nước chuyên ngành hoặc Kiểm toán nhà nước khu vực; Tổng Kiểm toán nhà nước bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Kiểm toán trưởng và Phó Kiểm toán trưởng trong Luật Kiểm toán nhà nước 2005, Luật Kiểm toán nhà nước 2015 nêu rõ: Phó Kiểm toán trưởng giúp việc Kiểm toán trưởng, thực hiện nhiệm vụ theo sự phân công của Kiểm toán trưởng và chịu trách nhiệm trước Kiểm toán trưởng về nhiệm vụ được phân công; Kiểm toán trưởng, Phó Kiểm toán trưởng phải là Kiểm toán viên chính trở lên; Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Kiểm toán trưởng, Phó Kiểm toán trưởng do Tổng Kiểm toán nhà nước quy định.

Về Kiểm toán viên nhà nước 

Kế thừa những nội dung quy định về tiêu chuẩn chung của Kiểm toán viên nhà nước tại Luật Kiểm toán nhà nước 2005, trong Luật Kiểm toán nhà nước 2015 có quy định về các ngạch Kiểm toán viên nhà nước, gồm: a) Kiểm toán viên; b) Kiểm toán viên chính; c) Kiểm toán viên cao cấp (Khoản 1, Điều 20. Các ngạch Kiểm toán viên nhà nước) đồng thời nhấn mạnh nội dung: Tổng Kiểm toán nhà nước quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm các ngạch Kiểm toán viên nhà nước. Đây là điểm mới trong quy định về thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm Kiểm toán viên nhà nước. Trong Luật Kiểm toán nhà nước 2005, Tổng Kiểm toán Nhà nước chỉ ra quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm Kiểm toán viên, Kiểm toán viên theo quy định của pháp luật. Còn việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Kiểm toán viên cao cấp do Uỷ ban thường vụ Quốc hội quyết định theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó Luật Kiểm toán nhà nước 2015 còn bổ sung tiêu chuẩn cụ thể của các ngạch Kiểm toán viên nhà nước. Theo đó, tại các Điều 23, 24, 25 đã quy định tiêu chuẩn bổ nhiệm vào các ngạch Kiểm toán viên, Kiểm toán viên chính và Kiểm toán viên cao cấp. Cụ thể: 

Điều 23. Tiêu chuẩn bổ nhiệm vào ngạch Kiểm toán viên: (1). Đáp ứng các tiêu chuẩn chung của Kiểm toán viên nhà nước quy định tại Điều 21 của Luật này. (2). Nắm vững đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật về kiểm toán nhà nước; có kiến thức về quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội. (3). Nắm được quy trình nghiệp vụ, chuẩn mực kiểm toán nhà nước. (4). Đã đỗ kỳ thi ngạch Kiểm toán viên. Điều 24. Tiêu chuẩn bổ nhiệm vào ngạch Kiểm toán viên chính: (1). Nắm vững và áp dụng thành thạo quy định của pháp luật về kiểm toán nhà nước. (2). Có năng lực đề xuất, tham mưu xây dựng chiến lược phát triển ngành, kế hoạch kiểm toán dài hạn, trung hạn và khả năng về tổng kết, nghiên cứu lý luận chuyên môn, nghiệp vụ kiểm toán; có khả năng xây dựng chuẩn mực kiểm toán nhà nước và kiến nghị sửa đổi, bổ sung các chuẩn mực kiểm toán nhà nước. (3). Hiểu biết các thông lệ và chuẩn mực kiểm toán quốc tế. (4). Có thâm niên tối thiểu ở ngạch Kiểm toán viên là 05 năm hoặc ở ngạch tương đương là 08 năm. (5). Đã đỗ kỳ thi ngạch Kiểm toán viên chính. Điều 25. Tiêu chuẩn bổ nhiệm vào ngạch Kiểm toán viên cao cấp: (1). Nắm vững và có khả năng chỉ đạo áp dụng quy trình, chuẩn mực, phương pháp chuyên môn, nghiệp vụ ở các lĩnh vực kiểm toán vào hoạt động kiểm toán. (2). Có năng lực chủ trì nghiên cứu đề tài khoa học cấp bộ, cấp nhà nước về lĩnh vực kiểm toán nhà nước. (3). Có thâm niên tối thiểu ở ngạch Kiểm toán viên chính là 05 năm hoặc ở ngạch tương đương là 08 năm. (4). Đã đỗ kỳ thi ngạch Kiểm toán viên cao cấp.

Về thời hạn kiểm toán

Để bảo đảm kết quả kiểm toán phục vụ kịp thời cho hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, Luật quy định cụ thể thời hạn của cuộc kiểm toán. Theo Điều 34. Thời hạn kiểm toán, quy định: (1). Thời hạn của cuộc kiểm toán được tính từ ngày công bố quyết định kiểm toán đến khi kết thúc việc kiểm toán tại đơn vị được kiểm toán. (2). Thời hạn của một cuộc kiểm toán không quá 60 ngày, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này. Trường hợp phức tạp, cần thiết kéo dài thời hạn kiểm toán thì Tổng Kiểm toán nhà nước quyết định gia hạn một lần, thời gian gia hạn không quá 30 ngày. (3). Đối với cuộc kiểm toán để đánh giá tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả trong quản lý và sử dụng tài chính công, tài sản công có quy mô toàn quốc, Tổng Kiểm toán nhà nước quyết định cụ thể về thời hạn kiểm toán.

Công khai kết quả kiểm toán và kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán

Để tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân trong việc giám sát thực hiện kết luận, kiến nghị của KTNN, tại Điều 50. Công khai báo cáo kiểm toán quy định: (1). Báo cáo kiểm toán sau khi phát hành được công bố công khai, trừ những nội dung thuộc bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật. (2). Tổng Kiểm toán nhà nước tổ chức công khai báo cáo kiểm toán theo một hoặc một số hình thức sau đây: Họp báo; Công bố trên Công báo và phương tiện thông tin đại chúng; Đăng tải trên trang thông tin điện tử và các ấn phẩm của Kiểm toán nhà nước; Niêm yết tại trụ sở của đơn vị được kiểm toán.

Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đối với hoạt động của Kiểm toán nhà nước

Để nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan với hoạt động của KTNN, Luật bổ sung Chương 7. Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đối với hoạt động của KTNN, trong đó, tại Điều 63, 64, 65, 66, 67, 68 quy định về: Quốc hội với KTNN; Chính phủ với KTNN; trách nhiệm các cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát nhân dân; trách nhiệm của Hội đồng nhân dân; trách nhiệm của Ủy ban nhân dân; trách nhiệm cơ quan tổ chức trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức cá nhân có liên quan trong hoạt động kiểm toán; quy định về thẩm quyền giám sát của Quốc hội, trách nhiệm báo cáo, giải trình, trả lời chất vấn của Tổng Kiểm toán nhà nước trước Quốc hội, đại biểu Quốc hội./.

Lê Huy Trọng

Các bài đã đăng